Afazja po udarze – jak rozmawiać z osobą, która straciła mowę albo nie rozumie słów

Afazja to zaburzenie mowy spowodowane uszkodzeniem ośrodków mowy w mózgu – najczęściej po udarze. Chory może mieć kłopot z mówieniem (afazja ruchowa – wie, co chce powiedzieć, ale nie może), z rozumieniem (afazja czuciowa – słyszy, ale nie rozumie słów) albo z jednym i drugim (afazja mieszana, najczęstsza). Afazja nie oznacza utraty inteligencji – chory myśli, czuje i rozpoznaje bliskich. Najwięcej pomaga terapia u logopedy lub neurologopedy oraz cierpliwa rozmowa: krótkie zdania, czas na odpowiedź, gesty, rysunki, pytania z odpowiedzią „tak/nie” i pomoce do komunikacji.

Rodzaje afazji – w skrócie

Rodzaj	Co się dzieje	Jak pomóc w rozmowie
Ruchowa	chory rozumie, ale trudno mu mówić, szuka słów, mówi krótko	daj czas, nie kończ zdań za niego, pytaj o „tak/nie”, podsuwaj wybór
Czuciowa	mówi płynnie, ale często bez sensu, słabo rozumie	mów prościej, pokazuj gesty i przedmioty, sprawdzaj zrozumienie
Mieszana	trudności z mówieniem i rozumieniem	łącz słowa z obrazem, gestem, dotykiem

10 zasad rozmowy

1. Ogranicz hałas – wyłącz telewizor, rozmawiajcie twarzą w twarz.
2. Mów wolno i prosto, krótkimi zdaniami – ale normalnym, dorosłym językiem.
3. Jedno pytanie naraz. Najlepiej takie, na które da się odpowiedzieć „tak” albo „nie”.
4. Dawaj czas – nie poganiaj, nie kończ zdań za chorego, chyba że o to prosi.
5. Używaj gestów, przedmiotów, rysunków – pokaż kubek, zamiast pytać „czy chcesz pić?”.
6. Zapisuj kluczowe słowa – niektórym łatwiej czytać niż słuchać.
7. Sprawdzaj zrozumienie – powtórz własnymi słowami, co zrozumiałeś.
8. Nie udawaj, że rozumiesz – lepiej powiedzieć: „Spróbujmy inaczej”.
9. Włączaj w rozmowy rodzinne – nie mów o chorym w trzeciej osobie przy nim.
10. Doceniaj każdą próbę – frustracja i zmęczenie to częste towarzysze afazji.

Przykład: pan Jerzy (72 lata) po udarze rozumie większość słów, ale z trudem mówi. Żona przygotowała tablicę z obrazkami: picie, toaleta, ból, zimno, telefon do syna. Pytania zadaje tak, by mąż mógł skinąć głową. Dwa razy w tygodniu przychodzi neurologopeda, a w domu ćwiczą nazywanie przedmiotów z albumu zdjęć.

Pomoce do komunikacji

• tablice z obrazkami i literami, zeszyt z najważniejszymi słowami,
• aplikacje z symbolami na tablet lub telefon,
• kartka „mam afazję” z telefonem do bliskiej osoby – przydaje się w sklepie, przychodni, urzędzie.

Terapia logopedyczna

Terapię prowadzi logopeda, neurologopeda albo neuropsycholog. Najwięcej daje praca jak najwcześniej po udarze i regularne ćwiczenia w domu. Terapię mowy można realizować w ramach rehabilitacji neurologicznej na NFZ (na oddziale, w ośrodku dziennym albo w domu – zależnie od stanu chorego) albo prywatnie. Zapytaj lekarza prowadzącego o skierowanie. Zobacz po udarze – co się należy, rehabilitacja seniora w domu i dom opieki po udarze.

Zadbaj o emocje

Utrata mowy to ogromna zmiana – chory często czuje złość, wstyd, smutek. Może pojawić się depresja. Obserwuj nastrój i zgłaszaj zmiany lekarzowi. Zobacz depresja u seniora. Wsparcie dają też stowarzyszenia osób po udarze i z afazją.

Podstawa prawna i źródła

• Medycyna Praktyczna dla pacjentów – Afazja: czuciowa, ruchowa i czuciowo-ruchowa
• Medycyna Praktyczna dla pacjentów – Udar: rozpoznawanie, metody leczenia i rehabilitacja

Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.