Zakład opiekuńczo-leczniczy (ZOL) to placówka ochrony zdrowia dla osób, które nie wymagają już leczenia w szpitalu, ale nie są w stanie samodzielnie funkcjonować i potrzebują całodobowej pielęgnacji, rehabilitacji i kontynuacji leczenia. Opiekę medyczną finansuje NFZ. Pacjent płaci tylko za wyżywienie i zakwaterowanie – 250% najniższej emerytury, ale nie więcej niż 70% swojego dochodu. Do ZOL trafia się na skierowanie lekarza.
ZOL w skrócie
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Dla kogo | Dla osób niesamodzielnych (40 pkt lub mniej w skali Barthel), które nie wymagają szpitala |
| Kto nie zostanie przyjęty | Osoba, u której głównym powodem opieki jest zaawansowany nowotwór, choroba psychiczna lub uzależnienie |
| Co zapewnia | Lekarz, pielęgniarki, rehabilitacja, psycholog, terapia zajęciowa, leki, dieta, wyroby medyczne |
| Ile kosztuje | 250% najniższej emerytury (od 1 marca 2026 r. 4 946 zł), najwyżej 70% dochodu |
| Na jakiej podstawie | Skierowanie od lekarza z umową z NFZ |
| Jak długo | Przepisy nie podają limitu; stan pacjenta ocenia się co miesiąc |
Dla kogo jest ZOL
ZOL jest dla osób, które z powodu stanu zdrowia wymagają całodobowych świadczeń pielęgnacyjnych, opiekuńczych i rehabilitacyjnych oraz kontynuacji leczenia, a nie wymagają hospitalizacji. Najczęściej to osoby:
- po udarze, złamaniu szyjki kości udowej czy długim leczeniu w szpitalu,
- leżące albo poruszające się tylko z pomocą,
- z odleżynami, cewnikiem, karmione przez zgłębnik,
- z chorobami przewlekłymi, które wymagają stałej obecności pielęgniarki.
O przyjęciu decyduje wynik w skali Barthel – musi wynosić 40 punktów lub mniej. Skala ocenia dziesięć czynności, m.in. jedzenie, mycie, korzystanie z toalety, chodzenie. Ocenę przed przyjęciem robią lekarz i pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego. Jak to działa, opisujemy w artykule skala Barthel.
Co zapewnia ZOL
W ramach świadczenia z NFZ zakład zapewnia:
- opiekę lekarza i całodobową opiekę pielęgniarską,
- rehabilitację ogólną – zmniejszanie skutków unieruchomienia, usprawnianie ruchowe,
- świadczenia psychologa i terapię zajęciową,
- leczenie farmakologiczne – leki i badania w koniecznym zakresie bez dopłat,
- leczenie dietetyczne,
- wyroby medyczne stosowane w zakładzie, np. środki opatrunkowe,
- edukację – przygotowanie pacjenta i rodziny do samoopieki i pielęgnacji w domu.
Ten ostatni punkt jest ważny: ZOL nie jest z założenia miejscem na resztę życia. Ma pomóc odzyskać sprawność albo przygotować rodzinę do dalszej opieki.
Ile kosztuje ZOL
Pacjent płaci za wyżywienie i zakwaterowanie. Opłata to 250% najniższej emerytury, czyli od 1 marca 2026 r. 4 946 zł miesięcznie – ale nie więcej niż 70% miesięcznego dochodu pacjenta. Opłatę ustala kierownik zakładu i zmienia ją przy każdej zmianie dochodu. Za dni spędzone poza zakładem (np. przepustka) płaci się 70% stawki dziennej.
Uwaga na dodatek pielęgnacyjny: w czasie pobytu w ZOL nie przysługuje, chyba że pacjent przebywa poza zakładem dłużej niż 2 tygodnie w miesiącu. Pełne wyliczenia w artykule ile kosztuje ZOL.
Szukasz ZOL? Sprawdź zakłady opiekuńczo-lecznicze w swojej okolicy – z czasem oczekiwania według NFZ.
Jak długo można przebywać w ZOL
Przepisy nie określają maksymalnego czasu pobytu. Lekarz i pielęgniarka zakładu oceniają stan pacjenta w skali Barthel w dniu przyjęcia, na koniec każdego miesiąca i przy każdej zmianie stanu zdrowia. Świadczenia przysługują osobom z wynikiem 40 punktów lub mniej, więc wyraźna poprawa może oznaczać przygotowanie do wypisu – do domu, do DPS albo do prywatnego domu opieki.
Gdy pobyt się wydłuża, a pacjent nie potrzebuje już stałej opieki medycznej, porozmawiaj z personelem o dalszych krokach z wyprzedzeniem. Jeśli rozważasz DPS, wniosek warto złożyć wcześniej, bo procedura trwa.
ZOL, ZPO, DPS – czym się różnią
- ZOL – zakład opiekuńczo-leczniczy: nacisk na kontynuację leczenia i pielęgnację. Finansuje NFZ.
- ZPO – zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy: te same zasady przyjęcia i opłat co w ZOL, większy nacisk na pielęgnację i opiekę. Też NFZ.
- DPS – dom pomocy społecznej: dom dla osób wymagających całodobowej opieki, ale nie leczenia. Decyzję wydaje gmina, opłaty według ustawy o pomocy społecznej.
Więcej porównań w artykule ZOL czy DPS.
Jak dostać się do ZOL
- Wniosek o skierowanie składa się do lekarza z umową z NFZ – lekarza rodzinnego, specjalisty albo lekarza w szpitalu.
- Do wniosku dołącza się wywiad pielęgniarski z oceną Barthel i zaświadczenie lekarskie.
- Lekarz wydaje skierowanie, gdy osoba spełnia kryteria.
- Skierowanie z dokumentami i decyzją o emeryturze lub rencie składa się w wybranym zakładzie – można wybrać dowolny ZOL w kraju.
- Kierownik zakładu informuje o kolejności i przewidywanym terminie przyjęcia. Gdy pacjent leży w szpitalu albo mieszka w DPS, informację dostaje także szpital albo DPS.
Szczegółową listę w punktach znajdziesz w artykułach dokumenty do ZOL i skierowanie do ZOL. Gdy bliska osoba leży w szpitalu, zobacz też ZOL ze szpitala.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 18 i 33a (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, § 4–5 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 250)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie kierowania do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1755)
Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Znajdź ZOL z kontraktem NFZ
Zakłady opiekuńczo-lecznicze w katalogu pochodzą z danych NFZ – przy każdym widać, jak długo czeka się na przyjęcie. Wpisz miejscowość albo województwo.
Przeczytaj też: Kalkulator opłaty za ZOL · Jak dostać skierowanie do ZOL · Dokumenty do ZOL