Skala Barthel to krótki test samodzielności w 10 codziennych czynnościach, takich jak jedzenie, mycie się, korzystanie z toalety czy chodzenie. Za każdą czynność przyznaje się punkty – razem od 0 (pełna zależność od innych) do 100 (pełna samodzielność). Do zakładu opiekuńczo-leczniczego (ZOL) i pielęgnacyjno-opiekuńczego (ZPO) można trafić, gdy wynik wynosi 40 punktów lub mniej.
Kto wypełnia skalę Barthel
Ocenę skalą Barthel wpisuje się w wywiad pielęgniarski, który dołącza się do wniosku o skierowanie do ZOL. Wypełnia go pielęgniarka – na przykład pielęgniarka podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), środowiskowa albo ze szpitalnego oddziału. Rodzina nie wypełnia skali sama, ale warto wiedzieć, jak wygląda, żeby rzetelnie opisać, z czym bliska osoba sobie radzi, a z czym nie.
U dzieci do 3. roku życia i chorych na AIDS skalą Barthel się nie ocenia.
Skala Barthel – pełna tabela punktów
| Czynność | Punkty |
|---|---|
| 1. Spożywanie posiłków | 0 – nie jest w stanie samodzielnie jeść; 5 – potrzebuje pomocy w krojeniu, smarowaniu masłem itp. albo wymaga zmienionej diety; 10 – samodzielny |
| 2. Przemieszczanie się z łóżka na krzesło i z powrotem, siadanie | 0 – nie jest w stanie, nie zachowuje równowagi przy siedzeniu; 5 – potrzebuje dużej pomocy fizycznej (jednej lub dwóch osób); 10 – potrzebuje niewielkiej pomocy słownej lub fizycznej; 15 – samodzielny |
| 3. Higiena osobista | 0 – potrzebuje pomocy; 5 – sam myje twarz, czesze się i myje zęby (z przygotowanymi przyborami) |
| 4. Korzystanie z toalety | 0 – zależny; 5 – potrzebuje pomocy, ale część zrobi sam; 10 – samodzielny (rozbieranie, ubieranie, podcieranie) |
| 5. Mycie, kąpiel całego ciała | 0 – zależny; 5 – samodzielny albo pod prysznicem |
| 6. Poruszanie się po płaskim terenie | 0 – nie porusza się albo mniej niż 50 m; 5 – samodzielnie na wózku, ponad 50 m; 10 – chodzi z pomocą jednej osoby, ponad 50 m; 15 – samodzielny, czasem z laską, ponad 50 m |
| 7. Wchodzenie i schodzenie po schodach | 0 – nie jest w stanie; 5 – potrzebuje pomocy; 10 – samodzielny |
| 8. Ubieranie się i rozbieranie | 0 – zależny; 5 – połowę czynności zrobi sam; 10 – samodzielny (guziki, zamek, sznurowadła) |
| 9. Kontrolowanie stolca | 0 – nie panuje albo potrzebuje lewatyw; 5 – czasem popuszcza; 10 – panuje |
| 10. Kontrolowanie moczu | 0 – nie panuje albo jest cewnikowany i przez to niesamodzielny; 5 – czasem popuszcza; 10 – panuje |
Punkty się sumuje. Maksymalny wynik to 100.
Przykład liczenia
Przykład: pani Irena po złamaniu biodra je sama, ale trzeba jej pokroić posiłek (5 pkt). Przesiada się z łóżka na krzesło tylko z pomocą dwóch osób (5). Twarz umyje sama, gdy wszystko jest przygotowane (5). W toalecie potrzebuje pomocy, choć część zrobi sama (5). Do kąpieli potrzebuje pełnej pomocy (0). Nie chodzi (0) i nie pokona schodów (0). Przy ubieraniu połowę zrobi sama (5). Panuje nad stolcem (10), a z moczem czasem bywa różnie (5). Razem: 40 punktów – to spełnia kryterium przyjęcia do ZOL.
Co oznacza wynik
- 0–40 pkt – duża zależność od innych; to kryterium przyjęcia do ZOL i ZPO (obok innych warunków, m.in. braku potrzeby leczenia w szpitalu).
- Powyżej 40 pkt – ZOL zwykle nie wchodzi w grę. Pomocą mogą być usługi opiekuńcze z gminy, pielęgniarka długoterminowa w domu, dzienny dom pomocy albo dom opieki.
Skala Barthel to nie wszystko. Do ZOL nie przyjmuje się osoby, u której głównym powodem opieki jest zaawansowana choroba nowotworowa (dla niej jest hospicjum), choroba psychiczna albo uzależnienie. Decyzję o skierowaniu podejmuje lekarz na podstawie całego stanu zdrowia.
Gdzie skala Barthel pojawia się w dokumentach do ZOL
- Wniosek o skierowanie – składa go osoba potrzebująca opieki (albo rodzina w jej imieniu) do lekarza z NFZ.
- Wywiad pielęgniarski – opis problemów z pielęgnacją (odżywianie, higiena, oddawanie moczu i stolca, przemieszczanie, odleżyny i inne rany, oddychanie, świadomość) oraz liczba punktów w skali Barthel.
- Zaświadczenie lekarskie – lekarz stwierdza, czy osoba wymaga skierowania do ZOL albo ZPO.
- Skierowanie – wystawia lekarz, gdy kryteria są spełnione.
Całą listę dokumentów opisujemy w artykule dokumenty do ZOL, a drogę ze szpitala – w artykule jak dostać skierowanie do ZOL i ile się czeka.
Najczęstsze błędy
- Ocena „na dobry dzień”. Opisz, jak bliska osoba radzi sobie zwykle, a nie w najlepszym momencie. Jeśli w nocy nie panuje nad moczem, a w dzień tak – powiedz o tym pielęgniarce.
- Ocena tuż przed wypisem po zabiegu. Stan może się szybko zmieniać. Jeśli wynik się pogorszył, poproś o ponowną ocenę.
- Mylenie skali z diagnozą. Wynik Barthel mówi o samodzielności, a nie o chorobie. Zaświadczenie lekarskie jest osobnym dokumentem.
Zakłady opiekuńczo-lecznicze w okolicy, z aktualnymi kolejkami według danych NFZ, znajdziesz w katalogu ZOL.
Podstawa prawna i źródła
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej – załącznik ze skalą Barthel (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 250)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie kierowania do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1755)
Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Znajdź ZOL z kontraktem NFZ
Zakłady opiekuńczo-lecznicze w katalogu pochodzą z danych NFZ – przy każdym widać, jak długo czeka się na przyjęcie. Wpisz miejscowość albo województwo.
Przeczytaj też: Kalkulator opłaty za ZOL · Jak dostać skierowanie do ZOL · Dokumenty do ZOL