DPS dla osób z niepełnosprawnością intelektualną – jak wybrać dom, ile kosztuje i jak się dostać

Domy pomocy społecznej (DPS) dla osób z niepełnosprawnością intelektualną to osobne typy domów: dla dorosłych oraz dla dzieci i młodzieży. W naszym katalogu jest 213 takich domów z ponad 20 tysiącami miejsc – 77 z nich przyjmuje także dzieci i młodzież. Do DPS kieruje gmina, za zgodą osoby albo jej przedstawiciela ustawowego, a mieszkaniec płaci najwyżej 70% swojego dochodu. Średni koszt utrzymania w domach tego typu należy do najwyższych – mediana to około 7 830 zł miesięcznie, ale resztę ponad opłatę mieszkańca pokrywa rodzina (przy wyższych dochodach) albo gmina.

W skrócie

Pytanie	Odpowiedź
Ile jest takich DPS	213 w naszym katalogu (z 911 wszystkich DPS), w tym 77 przyjmuje też dzieci i młodzież
Ile miejsc	ponad 20 tysięcy
Kto kieruje	gmina (OPS) właściwa dla miejsca zamieszkania
Czyja zgoda	osoby kierowanej albo jej przedstawiciela ustawowego (opiekuna prawnego)
Ile płaci mieszkaniec	najwyżej 70% swojego dochodu
Średni koszt utrzymania	mediana ok. 7 830 zł (dane z ogłoszeń 2026 r.)

Typy domów

Ustawa wyróżnia siedem typów DPS. Dwa dotyczą niepełnosprawności intelektualnej:

• dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie,
• dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie.

Oba typy można prowadzić w jednym budynku, dlatego część domów przyjmuje i dorosłych, i dzieci. Niektóre domy są przeznaczone tylko dla kobiet albo tylko dla mężczyzn – to widać w opisie placówki w katalogu.

W domach dla osób z niepełnosprawnością intelektualną standard przewiduje wyższą obsadę opiekunów i terapeutów niż w domach dla osób starszych – co najmniej 0,5 etatu na mieszkańca. Zobacz co to jest DPS.

Jak wybrać dom

Przy wyborze zwróć uwagę na:

• profil – czy dom przyjmuje dorosłych, dzieci, kobiety czy mężczyzn,
• odległość – ustawa każe kierować do domu odpowiedniego typu jak najbliżej miejsca zamieszkania, żeby rodzina mogła odwiedzać,
• terapię i zajęcia – warsztaty, terapię zajęciową, rehabilitację, kontakt ze środowiskiem,
• wielkość i atmosferę – odwiedź dom przed decyzją i porozmawiaj z personelem.

Pytania na taką wizytę zebraliśmy w artykule pytania podczas wizyty w domu opieki.

Szukasz DPS? Sprawdź domy pomocy społecznej w swojej okolicy – z adresem, telefonem i profilem domu.

Jak się dostać – krok po kroku

1. Wniosek w OPS – składa go osoba zainteresowana albo jej przedstawiciel ustawowy. Zobacz wniosek o DPS.
2. Wywiad środowiskowy – pracownik socjalny poznaje sytuację osoby i rodziny.
3. Dokumenty medyczne – m.in. zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, orzeczenie o niepełnosprawności.
4. Decyzja o skierowaniu i decyzja o opłacie – wydaje gmina.
5. Decyzja o umieszczeniu – wydaje gmina, powiat albo marszałek prowadzący dom. Jeśli brak miejsc, osoba trafia na listę oczekujących.

Gdy na najbliższy dom danego typu czeka się ponad 3 miesiące, na wniosek można skierować osobę do najbliższego domu tego samego typu, w którym czeka się krócej niż 3 miesiące. Zobacz kolejka do DPS.

Zgoda na DPS a ubezwłasnowolnienie

Do DPS kieruje się za zgodą osoby albo jej przedstawiciela ustawowego. Dorosła osoba z niepełnosprawnością intelektualną, która nie jest ubezwłasnowolniona, sama decyduje o zamieszkaniu w DPS. Gdy jest ubezwłasnowolniona całkowicie, zgodę wyraża jej opiekun prawny.

Gdy rodzice przez lata byli dla dziecka opiekunami faktycznymi, a ono ukończyło 18 lat, warto zawczasu zastanowić się nad formą wsparcia prawnego. Zobacz ubezwłasnowolnienie osoby starszej i opiekun prawny – zasady dotyczą wszystkich dorosłych, nie tylko seniorów.

Ile kosztuje DPS i kto płaci

Za pobyt płacą kolejno:

1. mieszkaniec – najwyżej 70% dochodu (np. renty socjalnej),
2. małżonek, potem dzieci i wnuki, a dalej rodzice – tylko przy dochodzie powyżej 300% kryterium dochodowego,
3. gmina – resztę.

Ustawa mówi o małżonku i zstępnych (dzieciach, wnukach) przed wstępnymi (rodzicami). Dorosła osoba z niepełnosprawnością intelektualną zwykle nie ma małżonka ani dzieci, więc do opłaty mogą być zobowiązani rodzice – ale tylko wtedy, gdy ich dochód przekracza próg i po opłacie zostaje im co najmniej 300% kryterium. Zasady dopłat wyjaśniamy w artykule czy rodzina musi płacić za DPS.

Przykład: Pan Marcin ma 38 lat, umiarkowaną niepełnosprawność intelektualną i rentę socjalną. Jego rodzice mają ponad 70 lat i nie dają już rady opiekować się nim w domu. OPS kieruje pana Marcina, za jego zgodą, do DPS dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie 15 km od domu rodziców. Pan Marcin płaci 70% renty. Rodzice są emerytami z dochodem poniżej progu, więc nie dopłacają – resztę pokrywa gmina. Rodzice odwiedzają go co tydzień.

Przeprowadzka – jak przygotować bliską osobę

• Odwiedźcie dom razem kilka razy przed przeprowadzką.
• Zabierzcie ulubione rzeczy, zdjęcia, pościel – znajome przedmioty pomagają w adaptacji.
• Przekażcie personelowi informacje o nawykach, sposobie komunikacji, lekach i tym, co uspokaja.
• Ustalcie z domem stały rytm odwiedzin i kontaktu telefonicznego.

Więcej porad: przeprowadzka do domu opieki.

Domy pomocy społecznej dla osób z niepełnosprawnością intelektualną znajdziesz w naszym katalogu – w opisie każdego DPS podajemy, dla kogo jest przeznaczony.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o pomocy społecznej, art. 54, 56, 56a, 59 i 61 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
• Rejestry domów pomocy społecznej prowadzone przez 16 wojewodów (BIP urzędów wojewódzkich, stan październik 2026 r.) – zestawienie NestorMedica

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.