Opieka paliatywna na NFZ – czym jest, kto może z niej skorzystać i jakie są formy

Opieka paliatywna to wszechstronna opieka nad osobą z nieuleczalną, postępującą chorobą, która ogranicza życie – gdy leczenie przyczynowe już nie pomaga. Jej celem jest jak najlepsza jakość życia: zapobieganie bólowi i innym dolegliwościom, łagodzenie cierpienia psychicznego, duchowego i socjalnego oraz wsparcie rodziny. Na NFZ przysługuje dorosłym m.in. przy chorobie nowotworowej, stwardnieniu rozsianym, stwardnieniu zanikowym bocznym, kardiomiopatii, niewydolności oddechowej i odleżynach. Potrzebne jest skierowanie od lekarza z NFZ. Pacjent nic nie płaci.

Formy opieki paliatywnej

Forma	Gdzie	Dla kogo
Hospicjum domowe	w domu chorego – wizyty lekarza, pielęgniarki, psychologa, fizjoterapeuty	chory, który może zostać w domu, a rodzina sprawuje codzienną opiekę
Hospicjum stacjonarne lub oddział medycyny paliatywnej	całodobowo w placówce	gdy objawów nie da się opanować w domu albo opieka w domu nie jest możliwa
Poradnia medycyny paliatywnej	w poradni albo w domu chorego (do 2 wizyt w tygodniu)	chory w stabilnym stanie, także niezakwalifikowany do hospicjum domowego
Perinatalna opieka paliatywna	ośrodki diagnostyki prenatalnej, hospicja dla dzieci	rodzice dziecka z nieuleczalną chorobą stwierdzoną przed porodem

Przy jakich chorobach przysługuje

Opiekę paliatywną na NFZ przyznaje się przy chorobach z wykazu w rozporządzeniu. U dorosłych są to:

• nowotwory,
• choroba wywołana wirusem HIV,
• następstwa zapalnych chorób ośrodkowego układu nerwowego,
• układowe zaniki pierwotne ośrodkowego układu nerwowego (np. stwardnienie zanikowe boczne),
• stwardnienie rozsiane,
• kardiomiopatia,
• niewydolność oddechowa,
• owrzodzenie odleżynowe.

U dzieci lista jest dłuższa – obejmuje m.in. ciężkie wady wrodzone i choroby metaboliczne.

Jeśli choroba nie jest na liście – np. zaawansowana demencja bez innych schorzeń z wykazu – opieka paliatywna na NFZ nie przysługuje. Wtedy zwykle właściwy jest zakład opiekuńczo-leczniczy albo pielęgniarka długoterminowa.

Co obejmuje opieka

W hospicjum stacjonarnym i na oddziale medycyny paliatywnej:

• opiekę lekarzy i pielęgniarek przez całą dobę,
• leczenie bólu i innych objawów,
• opiekę psychologiczną nad chorym i rodziną,
• rehabilitację i zapobieganie powikłaniom,
• badania, leki i wyroby medyczne – bezpłatnie.

W hospicjum domowym:

• dostęp do lekarza i pielęgniarki przez całą dobę, 7 dni w tygodniu,
• wizyty lekarza – w zależności od potrzeb, nie rzadziej niż 2 razy w miesiącu,
• wizyty pielęgniarki – nie rzadziej niż 2 razy w tygodniu,
• psycholog i fizjoterapeuta – według zaleceń lekarza,
• bezpłatne wypożyczenie sprzętu – np. koncentratora tlenu, ssaka, pompy infuzyjnej, inhalatora, balkonika, chodzika czy wózka inwalidzkiego.

Potrzebna stała opieka pielęgniarska? Sprawdź ZOL i domy opieki w swojej okolicy.

Opieka wyręczająca – odpoczynek dla rodziny

Gdy chory jest pod opieką w domu, a rodzina potrzebuje odpoczynku, hospicjum stacjonarne albo oddział medycyny paliatywnej może przyjąć chorego na do 10 dni. To tzw. opieka wyręczająca – zapytaj o nią w hospicjum, które opiekuje się chorym.

Jak skorzystać – w skrócie

1. Skierowanie – wystawia je lekarz ubezpieczenia zdrowotnego (np. lekarz rodzinny, onkolog, lekarz w szpitalu).
2. Dokumentacja – rozpoznanie choroby z wykazu, wypisy ze szpitala.
3. Wybór hospicjum – domowego albo stacjonarnego, z kontraktem NFZ.
4. Kwalifikacja – lekarz hospicjum ocenia, czy chory spełnia warunki.

Szczegóły i dokumenty opisujemy w artykule skierowanie do hospicjum, a o samym hospicjum stacjonarnym – w artykule hospicjum stacjonarne.

Ważne zasady

• Opieka paliatywna na NFZ jest bezpłatna – także w hospicjum stacjonarnym nie płaci się za pobyt i wyżywienie.
• Pacjent hospicjum domowego nie korzysta jednocześnie z pielęgniarskiej opieki długoterminowej ani z pobytu w ZOL.
• Opieka paliatywna nie oznacza rezygnacji z leczenia objawów – przeciwnie, polega na ich aktywnym łagodzeniu.

Przykład: Pani Elżbieta ma zaawansowany nowotwór płuc. Onkolog wystawia skierowanie do hospicjum domowego. Lekarz hospicjum ustawia leczenie bólu i duszności, pielęgniarka przychodzi kilka razy w tygodniu, a hospicjum wypożycza koncentrator tlenu i wózek inwalidzki. Gdy córka pani Elżbiety musi wyjechać na kilka dni, chora spędza ten czas w hospicjum stacjonarnym w ramach opieki wyręczającej.

Decyzje medyczne podejmuje lekarz. Jeśli bliska osoba cierpi, nie czekaj – porozmawiaj z lekarzem prowadzącym o opiece paliatywnej.

Podstawa prawna i źródła

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej, § 3–9 i zał. 1–2 (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 262)
• Ustawa o działalności leczniczej, art. 9 ust. 1 pkt 4 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 156)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.