NFZ finansuje kilka bezpłatnych programów profilaktycznych, z których mogą skorzystać seniorzy – większość bez skierowania. Kobiety w wieku 45–74 lat mogą co 2 lata zrobić mammografię, kobiety do 64 lat – test HPV HR, osoby w wieku 50–64 lat – kolonoskopię. Od jesieni 2026 r. rusza program profilaktyki raka płuca z niskodawkową tomografią dla osób w wieku 50–74 lat palących lub palących w przeszłości. Każdy dorosły może też zrobić bilans zdrowia w programie „Moje Zdrowie” w swojej przychodni. Po 74. roku życia programy przesiewowe się kończą – badania zleca wtedy lekarz, gdy widzi potrzebę.
Programy dla seniorów – w skrócie
| Program | Dla kogo | Jak często | Skierowanie |
|---|---|---|---|
| Mammografia (rak piersi) | kobiety 45–74 lat | co 2 lata | nie |
| Test HPV HR (rak szyjki macicy) | kobiety 25–64 lat | co 3 lata | nie |
| Kolonoskopia (rak jelita grubego) | osoby 50–64 lat; zaproszenie z poradni, możliwe też bez zaproszenia przy spełnieniu kryteriów | według zasad programu | nie |
| Niskodawkowa tomografia płuc (rak płuca) | 50–74 lat, co najmniej 20 paczkolat palenia i dodatkowe kryteria | co 12 miesięcy przy spełnieniu kryteriów | nie |
| Moje Zdrowie (bilans zdrowia) | dorośli od 20 lat | cyklicznie, według zasad programu | ankieta w IKP albo w POZ |
Mammografia – kobiety 45–74 lat
Bezpłatną mammografię mogą zrobić kobiety od 45 do 74 lat, raz na 2 lata, bez skierowania. Badanie wykonują pracownie stacjonarne i mammobusy. Zapisać się można przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta albo w aplikacji mojeIKP, a także telefonicznie w pracowni.
Rak szyjki macicy – test HPV HR
Kobiety w wieku 25–64 lat mogą bezpłatnie, raz na 3 lata, zrobić test HPV HR – w poradni ginekologicznej z umową z NFZ albo u położnej POZ, bez skierowania. Jeśli wynik wymaga dalszej diagnostyki, wykonuje się cytologię na podłożu płynnym (LBC).
Kolonoskopia – 50–64 lat
Bezpłatną kolonoskopię w programie badań przesiewowych można zrobić między 50. a 64. rokiem życia, zwykle na podstawie zaproszenia z poradni z proponowaną datą. Termin można zmienić. Badanie bez zaproszenia jest możliwe, jeśli spełniasz kryteria programu. Po 65. roku życia kolonoskopię zleca lekarz, gdy są wskazania – np. krew w stolcu, niedokrwistość, zmiana rytmu wypróżnień.
Rak płuca – nowy program od jesieni 2026 r.
NFZ podpisał pierwsze umowy na program profilaktyki raka płuca – badania mają ruszać w drugiej połowie października 2026 r., najpierw w województwach świętokrzyskim, małopolskim i wielkopolskim. Kluczowe badanie to niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. Program jest dla osób w wieku 50–74 lat, które palą albo paliły (co najmniej 20 paczkolat) i spełniają dodatkowe kryteria – np. określony czas od rzucenia palenia albo ekspozycję zawodową na czynniki rakotwórcze. Szczegółowe kryteria sprawdzisz na pacjent.gov.pl albo w infolinii NFZ 800 190 590.
Moje Zdrowie – bilans zdrowia w przychodni
To program dla dorosłych od 20. roku życia. Najpierw wypełniasz ankietę – w IKP, w aplikacji mojeIKP albo w przychodni POZ. Na tej podstawie przychodnia zleca badania, a po wynikach na wizycie podsumowującej dostajesz Indywidualny Plan Zdrowotny. To dobra okazja, by uporządkować leki, sprawdzić ciśnienie, cukier i cholesterol.
Przykład: pani Barbara (67 lat) wypełnia ankietę Moje Zdrowie w IKP, robi badania krwi w przychodni, a lekarz w planie zdrowotnym zaleca kontrolę ciśnienia i mammografię. Na mammografię zapisuje się przez e-rejestrację – pracownia jest 3 km od domu.
Po 74. roku życia
Programy przesiewowe mają górną granicę wieku. Nie oznacza to, że badań nie trzeba robić – lekarz rodzinny zleca je wtedy według objawów i chorób przewlekłych. Warto też pamiętać o szczepieniach dla seniorów i o kontroli wzroku i słuchu. Zobacz poradnia geriatryczna i aparat słuchowy na NFZ.
Jak się zapisać
- E-rejestracja w Internetowym Koncie Pacjenta albo w aplikacji mojeIKP – dla mammografii i testu HPV. Zobacz IKP dla seniora.
- Telefonicznie – w pracowni, poradni albo przez infolinię NFZ 800 190 590.
- W przychodni POZ – ankieta Moje Zdrowie.
Wyniki badań przesiewowych nie są rozpoznaniem choroby – nieprawidłowy wynik oznacza potrzebę dalszych badań, o których decyduje lekarz.
Podstawa prawna i źródła
- Pacjent.gov.pl – Profilaktyczne badania przesiewowe (aktualizacja 27.05.2026)
- Pacjent.gov.pl – Moje Zdrowie, bilans zdrowia dorosłego człowieka
- Pacjent.gov.pl – Nowy program profilaktyki raka płuca
- NFZ – rusza program profilaktyki raka płuca (2026)
Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Szukasz domu opieki dla bliskiej osoby?
Wpisz miejscowość albo województwo – zobaczysz prywatne domy opieki, DPS i ZOL w okolicy, z adresem i telefonem. Bezpłatnie i bez rejestracji.
Przeczytaj też: Jak wybrać dom opieki · Ile kosztuje dom opieki