Opłata za DPS przy nieobecności mieszkańca i po jego śmierci – zasada 21 dni

Mieszkaniec domu pomocy społecznej (DPS) nie płaci za okres nieobecności do 21 dni w roku kalendarzowym. Ta sama zasada dotyczy członka rodziny, który dopłaca do pobytu – jeśli w tym czasie mieszkaniec przebywa właśnie u niego. Za małoletniego mieszkańca opłaty nie wnosi się przez 70 dni nieobecności w roku, gdy przebywa w domu rodzinnym. Rada gminy może w uchwale ustalić korzystniejsze zasady dla domów gminnych. W prywatnych domach opieki decyduje umowa.

W skrócie

Pytanie	Odpowiedź
Ile dni bez opłaty	do 21 dni nieobecności w roku kalendarzowym
Kogo dotyczy	mieszkańca DPS oraz innej osoby zobowiązanej do opłaty, jeśli mieszkaniec przebywa u niej
Małoletni mieszkaniec	do 70 dni w roku, gdy przebywa w domu rodzinnym
Czy gmina może dać więcej	tak – uchwałą rady gminy, dla DPS o zasięgu gminnym
Prywatny dom opieki	zasady ustala umowa
Po śmierci mieszkańca	zaległe opłaty wchodzą do spadku, nadpłaty też

Kogo dotyczy zasada 21 dni

Za pobyt w DPS płacą kolejno mieszkaniec (najwyżej 70% dochodu), potem małżonek i dzieci przed wnukami i rodzicami, a na końcu gmina. Ustawa zwalnia z opłaty za okres nieobecności do 21 dni w roku:

• mieszkańca domu,
• inną osobę obowiązaną do opłaty – np. córkę, która dopłaca do pobytu mamy – jeżeli mieszkaniec przebywa w tym czasie u tej osoby.

Przykładowo: gdy mama spędza święta u córki, ani mama, ani córka nie płacą za te dni (w ramach limitu 21 dni). Gdy mama wyjeżdża do syna, który nie dopłaca do DPS, z opłaty za te dni zwolniona jest mama.

Limit liczy się w roku kalendarzowym – od 1 stycznia do 31 grudnia. Nie przechodzi na następny rok.

Co z pobytem w szpitalu

Przepis mówi ogólnie o „nieobecności mieszkańca domu” i nie wymienia jej powodów. Sposób rozliczania konkretnych nieobecności – w tym pobytu w szpitalu – ustal z DPS i z ośrodkiem pomocy społecznej, który wydał decyzję o opłacie. Poproś o informację na piśmie, za które dni opłata została pomniejszona.

Szukasz DPS? Sprawdź domy pomocy społecznej w swojej okolicy – z adresem, telefonem i profilem domu.

Gdy gmina ustaliła lepsze zasady

Rada gminy może w uchwale określić korzystniejsze warunki opłat za pobyt w DPS o zasięgu gminnym, w tym zwrot należności za okres nieobecności. Dotyczy to mieszkańca, członków rodziny i innych osób, które wnoszą opłaty. Sprawdź w urzędzie gminy albo w Biuletynie Informacji Publicznej, czy taka uchwała obowiązuje.

Jak zgłosić nieobecność i odzyskać pieniądze

1. Uprzedź DPS o planowanym wyjeździe – podaj daty wyjazdu i powrotu oraz adres pobytu.
2. Zachowaj potwierdzenie – zwłaszcza gdy mieszkaniec przebywa u członka rodziny, który dopłaca do pobytu.
3. Zapytaj o rozliczenie. Mieszkaniec wpłaca opłatę do kasy albo na konto DPS, a za jego zgodą może ją potrącać ZUS z emerytury lub renty. Członek rodziny wpłaca swoją część gminie. Zapytaj, czy kwota za dni nieobecności zostanie zwrócona, czy zaliczona na kolejny miesiąc.

Prywatny dom opieki i niepubliczny DPS

Zasada 21 dni pochodzi z ustawy o pomocy społecznej i dotyczy DPS, do których kieruje gmina. Nie stosuje się jej do niepublicznych DPS, które nie działają na zlecenie samorządu, ani do prywatnych domów opieki – tam o opłacie za nieobecność decyduje umowa.

Przed podpisaniem umowy sprawdź, czy przewiduje obniżkę opłaty za czas pobytu w szpitalu albo u rodziny. Pełna opłata za długi pobyt w szpitalu bez żadnej obniżki to zapis, na który warto zwrócić uwagę. Zobacz umowa z domem opieki i dodatkowe opłaty w prywatnym domu opieki.

Opłata po śmierci mieszkańca

Ustawa o pomocy społecznej nie ma osobnego przepisu o opłacie za miesiąc, w którym mieszkaniec zmarł. Zasady są takie:

• Nadpłata – jeśli mieszkaniec zapłacił z góry za cały miesiąc, zapytaj w DPS o rozliczenie. Pieniądze należne zmarłemu wchodzą do spadku.
• Zaległości mieszkańca – długi zmarłego przechodzą na spadkobierców. Ustawa przewiduje też zwrot wydatków na świadczenia z masy spadkowej.
• Opłaty członków rodziny – obowiązek płacenia na rzecz zmarłego ustaje, ale zaległości z umowy lub decyzji z okresu przed śmiercią pozostają.

Spadkobierca ma 6 miesięcy na przyjęcie albo odrzucenie spadku. Jeśli nie złoży oświadczenia, przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza – za długi odpowiada tylko do wartości tego, co zostało w spadku. Więcej w artykule zaległe opłaty za DPS.

Przykład: Pani Zofia mieszka w DPS i płaci 70% emerytury. W lipcu spędza 10 dni u córki, która dopłaca do jej pobytu, a w grudniu 12 dni na święta u syna, który nie dopłaca. Za lipcowe dni nie płacą ani pani Zofia, ani córka. W grudniu z opłaty za 11 dni zwolniona jest pani Zofia – tyle zostało z limitu 21 dni. Opłatę córki za grudniowe dni gmina nalicza zwykle, bo mama nie przebywała u niej.

Najczęstsze pytania

Czy 21 dni trzeba wykorzystać naraz? Nie. Ustawa mówi o łącznym okresie nieobecności w roku kalendarzowym.

Czy po 21 dniach mieszkaniec traci miejsce w DPS? Przepis o 21 dniach dotyczy tylko opłat, nie prawa do miejsca. Dłuższy wyjazd uzgodnij z dyrektorem domu.

Kto płaci, gdy mieszkaniec jest w szpitalu? Zapytaj w DPS i OPS, jak rozliczają taki pobyt – zasady opłat w DPS opisujemy w artykule ile kosztuje DPS.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o pomocy społecznej, art. 61, 62, 63, 65, 66 i 96 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
• Kodeks cywilny, art. 922, 1015 i 1031 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.