Darowizna mieszkania a zachowek – czy rodzeństwo może żądać pieniędzy

Zachowek to pieniądze, które należą się najbliższym – dzieciom, małżonkowi, a czasem rodzicom – gdy spadkodawca pominął ich w testamencie albo rozdał majątek za życia. Jeśli rodzic podarował mieszkanie jednemu dziecku, darowiznę dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku pozostałych dzieci – niezależnie od tego, ile lat temu ją zrobiono. Zachowek wynosi połowę udziału, który przypadłby z ustawy (dwie trzecie u osób trwale niezdolnych do pracy i małoletnich).

Kto ma prawo do zachowku

Zachowek przysługuje osobom, które dziedziczyłyby z ustawy:

• zstępnym – dzieciom, a gdy dziecko nie żyje – wnukom,
• małżonkowi,
• rodzicom spadkodawcy.

Nie ma go rodzeństwo spadkodawcy. Nie ma go też osoba wydziedziczona albo taka, która zrzekła się dziedziczenia.

Ile wynosi

• 1/2 wartości udziału, który przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym,
• 2/3 – gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy zstępny jest małoletni.

Przykład: Pani Zofia, wdowa, miała troje dzieci. Za życia podarowała mieszkanie warte 450 000 zł córce Annie, a innego majątku nie zostawiła. Przy dziedziczeniu ustawowym każde dziecko dostałoby 1/3. Do obliczenia zachowku dolicza się darowiznę dla Anny. Udział każdego dziecka to 150 000 zł, a zachowek – połowa, czyli 75 000 zł. Dwoje pozostałych dzieci może żądać od Anny po 75 000 zł – w granicach wzbogacenia, czyli wartości mieszkania, które otrzymała.

To uproszczony przykład. W praktyce liczy się też inne darowizny, długi spadkowe i to, co uprawniony już dostał od rodzica.

Które darowizny dolicza się do spadku

Przy obliczaniu zachowku dolicza się darowizny zrobione przez spadkodawcę, z wyjątkami:

• nie dolicza się drobnych darowizn, zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach (prezenty),
• nie dolicza się darowizn sprzed ponad 10 lat – ale tylko tych zrobionych na rzecz osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (np. sąsiada, znajomego, dalszej rodziny),
• darowizny dla dzieci i małżonka dolicza się bez względu na to, kiedy je zrobiono,
• przy zachowku dla zstępnego nie dolicza się darowizn zrobionych, gdy spadkodawca nie miał jeszcze dzieci (chyba że mniej niż 300 dni przed urodzeniem dziecka); przy zachowku dla małżonka – darowizn sprzed ślubu.

Szukasz placówki w swojej okolicy? Sprawdź domy opieki, DPS i ZOL – z adresem i telefonem.

Od kogo można żądać zachowku

1. Najpierw od spadkobierców – osób, które dziedziczą (z testamentu albo ustawy).
2. Jeśli od spadkobiercy nie da się uzyskać zachowku – od osoby obdarowanej (np. dziecka, które dostało mieszkanie), ale tylko w granicach wzbogacenia, czyli wartości tego, co otrzymała. Obdarowany może też zwolnić się z obowiązku, oddając przedmiot darowizny.
3. Jeśli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, odpowiada tylko do wysokości nadwyżki ponad własny zachowek.

Terminy

• Roszczenie o zachowek wobec spadkobiercy przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu.
• Roszczenie wobec obdarowanego – po 5 latach od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy).

Jak uniknąć sporu w rodzinie

• Porozmawiajcie o planach za życia rodzica – darowizna dla jednego dziecka często wywołuje poczucie niesprawiedliwości.
• Rozważ, czy zamiast darowizny lepsza nie będzie umowa o dożywocie – zobacz dożywocie czy darowizna.
• Pozostałe dzieci mogą zrzec się dziedziczenia (umowa w formie aktu notarialnego) – wtedy nie mają prawa do zachowku.

Przy dużych kwotach i sporach skorzystaj z pomocy adwokata lub radcy prawnego albo z nieodpłatnej pomocy prawnej.

Podstawa prawna i źródła

• Kodeks cywilny, art. 991–1000 i 1007 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.