Odwołanie darowizny przez rodzica – rażąca niewdzięczność i obowiązki obdarowanego

Darowiznę można odwołać, jeśli obdarowany dopuścił się wobec darczyńcy rażącej niewdzięczności (art. 898 kodeksu cywilnego). Rodzic ma na to rok od dnia, w którym dowiedział się o niewdzięczności, i nie może tego zrobić, jeśli wcześniej przebaczył. Odwołanie składa się na piśmie. Jeśli obdarowany nie chce oddać mieszkania dobrowolnie, darczyńca idzie do sądu. Niezależnie od tego, gdy rodzic po darowiźnie popadnie w niedostatek, obdarowany musi mu pomagać w granicach tego, czym się wzbogacił.

W skrócie

Podstawa	rażąca niewdzięczność obdarowanego (art. 898 k.c.)
Termin	rok od dowiedzenia się o niewdzięczności
Forma	pisemne oświadczenie do obdarowanego
Wyłączenie	gdy darczyńca przebaczył
Gdy obdarowany nie odda	pozew do sądu o zwrot (np. o zobowiązanie do przeniesienia własności)
Niedostatek darczyńcy	obdarowany musi dostarczać środków na utrzymanie do wysokości wzbogacenia

Co to jest rażąca niewdzięczność

Przepisy nie podają listy. Sądy uznawały za rażącą niewdzięczność m.in. przemoc fizyczną i psychiczną, poważne obelgi, uporczywe zaniedbywanie chorego rodzica, pozostawienie go bez pomocy, wyrzucenie z domu. Liczy się zachowanie świadome i poważne – zwykłe nieporozumienia albo rzadkie odwiedziny zwykle nie wystarczą. Każdą sprawę sąd ocenia indywidualnie.

Przykład: pani Jadwiga przepisała synowi mieszkanie, zachowując prawo do zamieszkania. Po roku syn zamknął ją w pokoju, odebrał emeryturę i przestał kupować leki. Pani Jadwiga, dowiedziawszy się o wszystkim w maju, może do maja następnego roku pisemnie odwołać darowiznę, a gdy syn nie odda mieszkania – wystąpić do sądu.

Jak odwołać darowiznę krok po kroku

1. Zbierz dowody – notatki o zdarzeniach, świadków, zaświadczenia lekarskie, ewentualne zgłoszenia na policję (np. procedura Niebieskiej Karty).
2. Napisz oświadczenie o odwołaniu darowizny – kto, komu, jaką darowiznę (np. akt notarialny z datą i numerem), z jakiego powodu. Podpisz i wyślij listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo wręcz osobiście za pokwitowaniem.
3. Poczekaj na reakcję – obdarowany może dobrowolnie przenieść własność z powrotem (przy nieruchomości – u notariusza).
4. Pozew do sądu – jeśli obdarowany odmówi, darczyńca żąda w sądzie zwrotu przedmiotu darowizny. Przy mieszkaniu pozew dotyczy zobowiązania do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności.

Pomoc w przygotowaniu pism zapewnia bezpłatnie punkt nieodpłatnej pomocy prawnej. Jeśli doszło do przemocy, zobacz też przemoc wobec seniora.

Niedostatek – obowiązek pomocy bez odwołania

Gdy darczyńca po wykonaniu darowizny popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek – w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia – dostarczać mu środków, których potrzebuje do utrzymania albo do wypełnienia ustawowych obowiązków alimentacyjnych (art. 897). Może się od tego zwolnić, zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

To ważne np. wtedy, gdy rodzic, który przepisał mieszkanie, nie ma pieniędzy na opiekę, leki albo dopłatę do domu opieki.

Darowizna a DPS i spadek

• Opłata za DPS – obecne przepisy o pomocy społecznej nie przewidują zwrotu darowizny na rzecz gminy. Obdarowane dziecko płaci za DPS rodzica na tych samych zasadach co inne dzieci. Rząd przygotował jednak projekt, w którym obdarowany nieruchomością płaciłby jako pierwszy – zobacz projekt zmian w opłatach za DPS i darowizna mieszkania a DPS.
• Zachowek – darowiznę dolicza się przy liczeniu zachowku innych dzieci. Zobacz zachowek a darowizna.
• Dożywocie zamiast darowizny – umowa dożywocia daje rodzicowi więcej ochrony niż darowizna. Zobacz dożywocie czy darowizna.

Odwołanie darowizny to poważny krok, który zwykle kończy relacje rodzinne. Jeśli to możliwe, spróbuj najpierw mediacji – bezpłatną mediację oferują także punkty nieodpłatnej pomocy prawnej.

Podstawa prawna i źródła

• Kodeks cywilny, art. 888, 897–902 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795)

Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.