To projekt, a nie obowiązujące prawo. 26 marca 2026 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opublikowało projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej (numer UD315). Zmienia on kolejność osób, które płacą za pobyt w domu pomocy społecznej (DPS): przed małżonkiem i dziećmi płaciłaby osoba, która w ciągu ostatnich 10 lat dostała od mieszkańca nieruchomość w darowiźnie albo w zamian za dożywocie. Dzieci i wnuki płaciłyby tylko wtedy, gdy są pełnoletnie. Na 31 października 2026 r. projekt nie został przyjęty przez rząd ani skierowany do Sejmu – do tego czasu obowiązują obecne zasady.
Obecne zasady a projekt – porównanie
| Obecnie (u.p.s. art. 61, 64, 64a) | Projekt UD315 | |
|---|---|---|
| Kto płaci pierwszy | mieszkaniec – do 70% swojego dochodu | bez zmian |
| Kto płaci drugi | małżonek, zstępni (dzieci, wnuki) przed wstępnymi | pełnoletnia osoba obdarowana nieruchomością albo nabywca nieruchomości w umowie dożywocia – gdy umowę zawarto mniej niż 10 lat wcześniej |
| Dalej | gmina pokrywa różnicę | małżonek, pełnoletni zstępni przed wstępnymi, na końcu gmina |
| Małoletnie dzieci i wnuki | mogą być zobowiązane, jeśli mają dochód powyżej progu | wyłączone z obowiązku |
| Rażące naruszenie obowiązków rodzinnych przez mieszkańca | gmina może zwolnić z opłaty (po wywiadzie) | zwolnienie całkowite i obowiązkowe na wniosek, jeśli przedstawisz dokumenty |
Progi dochodowe dla rodziny (po opłacie musi Ci zostać co najmniej 300% kryterium dochodowego) projekt pozostawia bez zmian. Obdarowany nieruchomością zawierałby z gminą umowę o wysokości opłaty tak jak dziś dzieci, a gdy odmówi – wysokość ustalałaby decyzja gminy.
Kogo dotyczyłaby zmiana
- Osoby, która dostała mieszkanie, dom albo działkę w darowiźnie od przyszłego mieszkańca DPS. Chodzi o darowizny i umowy dożywocia z ostatnich 10 lat. Projekt nie ogranicza tego do rodziny – płacić mogłaby także osoba obca.
- Rodzin, w których mieszkanie zostało przepisane na jedno dziecko. Dziś do opłaty zobowiązane są wszystkie dzieci według swoich dochodów. Według projektu jako pierwsza płaciłaby osoba, która dostała nieruchomość, a pozostałe dzieci – dopiero gdy jej opłata nie wystarczy.
- Małoletnich wnuków i dzieci – przestaliby być zobowiązani.
Jak wygląda to dziś, opisujemy w tekstach darowizna mieszkania a DPS i dożywocie czy darowizna.
Zwolnienie z opłaty dla dzieci skrzywdzonych przez rodzica
Dziś zwolnienie z powodu rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych przez mieszkańca (np. porzucenia, niepłacenia alimentów) zależy od uznania gminy – „można zwolnić”. Projekt przenosi tę podstawę do przepisu o zwolnieniu obowiązkowym: gmina zwalniałaby całkowicie, jeśli udowodnisz naruszenie dokumentami dołączonymi do wniosku. Zwolnienie obejmowałoby też Twoje dzieci. Obecne podstawy zwolnienia opisujemy w artykule zwolnienie z opłaty za DPS.
Na jakim etapie jest projekt
| Etap | Stan na 31.10.2026 |
|---|---|
| Publikacja projektu | 26.03.2026 |
| Uzgodnienia, konsultacje publiczne, opiniowanie | rozpoczęte w marcu 2026 r. |
| Uwagi Rzecznika Praw Obywatelskich | kwiecień 2026 r. – pozytywna ocena zmian w opłatach, z prośbą o osłonę dla osób, które jako dzieci płaciły za DPS i stają się pełnoletnie |
| Komisja prawnicza, przyjęcie przez rząd | brak informacji o zakończeniu |
| Sejm | projekt nie został skierowany |
Projekt zakłada, że ustawa wejdzie w życie pierwszego dnia miesiąca po upływie 2 miesięcy od ogłoszenia. Treść może się jeszcze zmienić – np. sposób liczenia 10 lat albo krąg obdarowanych.
Co z tego wynika dla Ciebie dziś
- Nie zmieniaj umów ani planów na podstawie projektu. Obowiązują obecne przepisy – opłatę ustala się według art. 61 ustawy o pomocy społecznej.
- Jeśli planujesz darowiznę mieszkania od rodzica, pamiętaj, że projekt obejmowałby darowizny i umowy dożywocia z ostatnich 10 lat (w wersji z marca 2026 r. nie jest jasne, od jakiego dnia liczyć ten okres). Przed podpisaniem aktu notarialnego warto porozmawiać z notariuszem albo skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej.
- Jeśli już płacisz za DPS rodzica, sprawdź, czy przysługuje Ci zwolnienie na obecnych zasadach – nie musisz czekać na nowelizację.
Śledzimy losy projektu i opiszemy zmiany, gdy rząd go przyjmie. Inne zmiany w przepisach znajdziesz w dziale Aktualności.
Podstawa prawna i źródła
- Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315), wersja z 26.03.2026 – Rządowy Proces Legislacyjny
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – informacja o projekcie UD315
- Rzecznik Praw Obywatelskich – uwagi do projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej (kwiecień 2026)
- Ustawa o pomocy społecznej, art. 61, 64, 64a – obecne brzmienie (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Znajdź DPS w swojej okolicy
W katalogu są domy pomocy społecznej z rejestrów wojewodów – z adresem, telefonem i informacją, dla kogo jest dom. Wpisz miejscowość, powiat albo województwo.
Przeczytaj też: Kalkulator kosztów DPS · Wniosek o DPS krok po kroku · Ile kosztuje DPS