Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur (KMPT) to zespół w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, który na podstawie protokołu do konwencji ONZ przeciwko torturom odwiedza miejsca, których mieszkańcy nie mogą swobodnie opuścić – także domy pomocy społecznej i prywatne domy opieki. Wizytujący mają dostęp do wszystkich pomieszczeń, dokumentacji i nagrań z monitoringu i mogą rozmawiać na osobności z mieszkańcami i personelem. Raporty są publiczne. Przejrzeliśmy dwa niedawne: z prywatnej placówki dla seniorów (wizytacja we wrześniu 2025 r.) i z DPS (raport z kwietnia 2025 r.). W obu powtarzają się te same zalecenia: rzetelna dokumentacja, bezpieczne podawanie leków, dokumentowanie obrażeń, przywoływacze przy łóżkach, jasna droga skarg i ostrożność z zabezpieczeniami ograniczającymi ruch.
Zalecenia, które się powtarzają
| Obszar | Co zaleca KMPT |
|---|---|
| Dokumentacja | rzetelna, systematyczna, z numerowanymi stronami; komplet dokumentów prawnych mieszkańców |
| Leki | rozkładane i podawane przez personel medyczny; kruszenie tylko na zlecenie lekarza; bez podawania leków podstępem |
| Obrażenia | formularz z mapą ciała i zdjęciami; szkolenie personelu z Protokołu stambulskiego |
| Przymus i zabezpieczenia | rejestr przymusu bezpośredniego; zabezpieczenia tylko za zgodą lekarza, według procedury i ze specjalistycznych wyrobów |
| Przywoływacze | system przyzywowy w pokojach i łazienkach albo przyciski bezprzewodowe |
| Skargi | rejestr skarg, skrzynka na skargi, przyjmowanie skarg ustnie; wywieszone kontakty do instytucji |
| Opieka | psycholog, regularne wizyty psychiatry, zajęcia także w weekendy, świeże powietrze również dla osób leżących |
| Godność | szacunek w codziennym kontakcie, wyjaśnianie mieszkańcom badań i zabiegów |
Prywatny dom seniora – co znaleźli wizytujący
W placówce przebywało w dniu wizytacji 43 mieszkańców. Wśród uwag KMPT:
- Niestandardowe zabezpieczenia – niektórym mieszkańcom zakładano specjalne stroje, tzw. pajace, a osoby na wózkach stabilizowano szalikami albo kocami. W dokumentacji nie było zaleceń lekarskich ani pisemnych zasad. KMPT zaleca procedurę, zgodę lekarza i wyłącznie specjalistyczne wyroby.
- Leki – zalecenie, by leki rozkładał i podawał personel medyczny, a kruszono je tylko na zlecenie lekarza; KMPT wskazał też na konieczność wyeliminowania podawania leków podstępem.
- Personel medyczny – rekomendacja, by przez całą dobę była w placówce co najmniej pielęgniarka albo ratownik medyczny, oraz współpraca z psychiatrą i psychologiem.
- Dokumenty mieszkańców ubezwłasnowolnionych – w placówce nie było postanowień sądu, a informacje zbierano ustnie od opiekunów. Ustawa wymaga ich w dokumentacji.
- Regulamin i informacje – zalecenie spisania regulaminu z prawami mieszkańców i odwiedzających, wywieszenia kontaktów do instytucji i założenia poufnego rejestru skarg.
- Zajęcia – terapeuta zajęciowy, indywidualny plan zajęć dla każdego mieszkańca, zajęcia także w weekendy i wyjścia na świeże powietrze.
DPS – co powtarza się w zaleceniach
W raporcie z DPS (dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością) KMPT zalecił m.in. przypominanie personelowi o traktowaniu podopiecznych z szacunkiem, wyjaśnianie każdej osobie celu badania, dokumentowanie obrażeń z mapą ciała i zdjęciami, założenie rejestru przymusu bezpośredniego, przywoływacze przy łóżkach osób leżących, przyjmowanie skarg ustnie poza zebraniami rady mieszkańców oraz superwizję dla personelu.
Przykład: córka pani Jadwigi przy odwiedzinach zauważyła siniak na przedramieniu mamy. Zapytała pielęgniarkę – ta pokazała wpis w dokumentacji: datę, opis, zaznaczenie na mapie ciała, zdjęcie i informację, że mama uderzyła ręką o poręcz łóżka w nocy. Taki sposób dokumentowania to dokładnie to, czego KMPT oczekuje od placówek.
Co z tego wynika dla rodziny
Przy wyborze domu albo podczas odwiedzin zapytaj:
- Kto rozkłada i podaje leki? I czy leki są kruszone tylko na zlecenie lekarza?
- Jak dokumentujecie obrażenia i upadki? Czy rodzina dostaje informację?
- Czy w pokoju i łazience jest przycisk przywołania?
- Czy stosujecie pasy, barierki, specjalne stroje? Na czyje zlecenie i jak często to sprawdzacie?
- Gdzie złożyć skargę? Czy jest regulamin i lista instytucji na tablicy?
Zobacz też prawa mieszkańca domu opieki, skarga na dom opieki, środki przymusu w domu opieki i zły dom opieki – sygnały ostrzegawcze. Placówki znajdą przygotowanie do kontroli w tekście kontrola wojewody.
Podstawa prawna i źródła
- Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur – Raport z wizytacji Placówki Całodobowej Opieki „Mazurski Dom Seniora” w Żurejnach (KMPT.573.15.2025, 29.12.2025)
- Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur – Raport z wizytacji Domu Pomocy Społecznej „Słoneczko” w Bydgoszczy (KMP.575.9.2024, 17.04.2025)
- Rzecznik Praw Obywatelskich – Raporty z wizytacji Krajowego Mechanizmu Prewencji
Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Szukasz domu opieki dla bliskiej osoby?
Wpisz miejscowość albo województwo – zobaczysz prywatne domy opieki, DPS i ZOL w okolicy, z adresem i telefonem. Bezpłatnie i bez rejestracji.
Przeczytaj też: Jak wybrać dom opieki · Ile kosztuje dom opieki