Latem 2026 r. weszły w życie dwie ustawy z 11 czerwca 2026 r., które dotyczą opieki nad seniorem w domu. Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej (od 5 sierpnia) wprowadziła wymagania wobec każdej osoby, która świadczy usługi opiekuńcze, standard tych usług i obowiązek kontroli ich jakości przez gminę. Ustawa o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej (od 7 sierpnia) utworzyła w każdym powiecie koordynatora opieki długoterminowej i bon senioralny. Nie zmieniło się natomiast to, komu przysługują usługi opiekuńcze ani jak się o nie wnioskuje.
W skrócie
| Zmiana | Od kiedy | Co oznacza dla rodziny |
|---|---|---|
| Wymagania wobec opiekunów usług opiekuńczych | 5.08.2026 | opiekunka z gminy jest pełnoletnia, spoza rodziny, ma szkolenie z pierwszej pomocy |
| Standard usług opiekuńczych w domu | sierpień 2026 | wiadomo, jakie czynności obejmują usługi i jak się je dokumentuje |
| Monitorowanie i ocena usług przez gminę | 5.08.2026 | gmina sprawdza jakość i musi reagować na nieprawidłowości |
| Koordynator opieki długoterminowej w powiecie | przygotowania do 31.12.2026 | jedno miejsce z informacją o DPS, ZOL, usługach i wolnych miejscach |
| Bon senioralny | 7.08.2026 | bezpłatne usługi dla osób 65+ z dochodem do 3 410 zł |
Kto może być opiekunem z gminy
Do sierpnia 2026 r. ustawa stawiała wymagania tylko osobom świadczącym usługi sąsiedzkie. Teraz te same zasady dotyczą każdego opiekuna usług opiekuńczych. Taka osoba:
- jest pełnoletnia,
- nie jest członkiem rodziny seniora ani jego małżonkiem, rodzicem, dzieckiem czy wnukiem mieszkającym osobno,
- złożyła oświadczenie, że jest zdolna fizycznie i psychicznie do tej pracy,
- ukończyła szkolenie z pierwszej pomocy.
Opiekunki, które pracowały już przed zmianą, miały miesiąc na złożenie oświadczenia (do 5 września 2026 r.), a szkolenie z pierwszej pomocy muszą ukończyć w ciągu 3 miesięcy, czyli do 5 listopada 2026 r. Przy usługach sąsiedzkich szkolenie organizuje gmina albo inny organizator, jeśli sąsiad go nie ma.
Co obejmują usługi opiekuńcze
Zakres usług się nie zmienił, ale ustawa go doprecyzowała. Usługi opiekuńcze to:
- pomoc w codziennych potrzebach – zakupy, przygotowanie posiłku, sprzątanie,
- opieka higieniczna – mycie, kąpiel, pomoc w korzystaniu z toalety,
- pielęgnacja zalecona przez lekarza w zakresie, który nie wymaga wiedzy specjalistycznej – np. podanie leków, pomiar ciśnienia,
- w miarę możliwości kontakt z otoczeniem – spacer, rozmowa.
Usługi sąsiedzkie są formą usług opiekuńczych w domu, więc obejmują ten sam zakres. Specjalistyczne usługi (np. rehabilitacja, terapia) wykonują osoby ze specjalistycznym przygotowaniem – opisujemy je w tekście o specjalistycznych usługach opiekuńczych.
Standard usług i kontrola gminy
Nowy art. 50b ustawy o pomocy społecznej nakazuje świadczyć usługi w domu zgodnie ze standardem określonym przez ministra. Standard określa rozporządzenie ministra rodziny z 4 sierpnia 2026 r. Wymienia konkretne czynności w każdym obszarze i godziny świadczenia usług. Senior potwierdza wykonanie usług, a gmina odwiedza go co najmniej raz na pół roku, zbiera opinie seniora i rodziny oraz przyjmuje skargi – także anonimowe. Gmina musi teraz:
- monitorować usługi, czyli zbierać i analizować informacje o tym, jak są świadczone,
- oceniać je – zwłaszcza pod kątem bezpieczeństwa, skuteczności i celowości,
- reagować, gdy wykryje nieprawidłowości – wobec firmy albo organizacji, która świadczy usługi na zlecenie gminy.
Jeśli opiekunka nie wykonuje czynności z decyzji albo zachowuje się niewłaściwie, zgłoś to w ośrodku pomocy społecznej – teraz to jej ustawowy obowiązek, by się tym zająć.
Co się nie zmieniło
- Komu przysługują usługi. Nadal obowiązkowo – osobie samotnej, która wymaga pomocy i jest jej pozbawiona. Pozostałym – gdy rodzina, w tym osobno mieszkający małżonek i dzieci, nie może zapewnić pomocy.
- Odpłatność. Zasady i stawki ustala rada gminy w uchwale – w każdej gminie inne.
- Procedura. Wniosek w ośrodku pomocy społecznej, wywiad środowiskowy, decyzja z zakresem, okresem i miejscem świadczenia usług.
Krok po kroku opisujemy to w artykule usługi opiekuńcze z MOPS.
Koordynator opieki długoterminowej i bon senioralny
Druga ustawa powołała w każdym powiecie koordynatora do spraw opieki długoterminowej – jest nim kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie, a w mieście na prawach powiatu kierownik MOPS albo dyrektor centrum usług społecznych. Ma doradzać rodzinom w wyborze usług i świadczeń, a od 2027 r. publikować informacje o ofercie opieki w powiecie. Ośrodki pomocy społecznej i powiatowe jednostki przekazują mu co najmniej raz w miesiącu informacje o wolnych miejscach w DPS. Do końca 2026 r. koordynatorzy przygotowują się do pracy.
Ta sama ustawa wprowadziła bon senioralny – usługi opiekuńcze dla osoby 65+, za które senior nic nie płaci. Więcej: ustawa o osobach starszych 2026 i bon senioralny.
Kolejne zmiany w pomocy społecznej są w przygotowaniu – opisujemy projekt zmian w opłatach za DPS.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. 2026 poz. 974)
- Ustawa z 11 czerwca 2026 r. o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej (Dz.U. 2026 poz. 986)
- Ustawa o pomocy społecznej, art. 50 – brzmienie sprzed nowelizacji (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 4 sierpnia 2026 r. w sprawie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania (Dz.U. 2026 poz. 1067)
- Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie programu „Bon senioralny” (Dz.U. 2026 poz. 1277)
Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Gdy opieka w domu przestaje wystarczać
Sprawdź domy opieki, DPS i ZOL w swojej okolicy – także na pobyt krótkoterminowy, gdy opiekun potrzebuje odpoczynku. Wpisz miejscowość albo województwo.
Przeczytaj też: Kiedy dom opieki – 10 sygnałów · Opiekunka czy dom opieki