Specjalistyczne usługi opiekuńcze – dla kogo, co obejmują i ile kosztują

Specjalistyczne usługi opiekuńcze (SUO) to pomoc w domu, której nie zapewni zwykła opiekunka – świadczą ją osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, np. terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta, pielęgniarka, psycholog, pedagog, logopeda czy asystent osoby niepełnosprawnej. Usługi są dopasowane do rodzaju choroby lub niepełnosprawności: uczą samodzielności, pomagają pilnować leczenia, prowadzą rehabilitację, której nie finansuje NFZ. Przyznaje je ośrodek pomocy społecznej (albo centrum usług społecznych) w drodze decyzji. Osoby z zaburzeniami psychicznymi mają usługi bezpłatnie przy dochodzie do 100% kryterium – powyżej płacą procent ceny godziny według tabeli z rozporządzenia. Za pozostałe SUO odpłatność ustala rada gminy w uchwale.

Usługi opiekuńcze a specjalistyczne usługi opiekuńcze

	Usługi opiekuńcze	Specjalistyczne usługi opiekuńcze
Kto świadczy	opiekunka, opiekun (także usługi sąsiedzkie)	specjalista – terapeuta, pielęgniarka, fizjoterapeuta, psycholog i in.
Co obejmują	codzienne potrzeby, higiena, pielęgnacja niewymagająca specjalistycznej wiedzy, kontakt z otoczeniem	usługi dopasowane do choroby lub niepełnosprawności
Dla kogo	osoba, która wymaga pomocy z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn	jw., gdy potrzebne jest specjalistyczne wsparcie
Odpłatność	według uchwały rady gminy	według uchwały gminy; przy zaburzeniach psychicznych – według tabeli z rozporządzenia

Oba rodzaje usług przysługują osobie samotnej, która jest pozbawiona potrzebnej pomocy, i mogą być przyznane osobie, której rodzina – także małżonek, rodzice czy dzieci mieszkający osobno – nie może zapewnić pomocy. O zwykłych usługach: usługi opiekuńcze z MOPS.

Opieka w domu przestaje wystarczać? Sprawdź placówki w swojej okolicy – także na krótki pobyt.

Co obejmują specjalistyczne usługi

Rozporządzenie wymienia m.in.:

• uczenie i rozwijanie samodzielności – trening samoobsługi i umiejętności społecznych, pomoc w sprawach urzędowych, w gospodarowaniu pieniędzmi, w szukaniu pracy lub zajęcia,
• pielęgnację jako wspieranie leczenia – pomoc w dostępie do lekarzy, pilnowanie terminów wizyt i badań, pomoc w wykupie leków, pilnowanie ich przyjmowania,
• rehabilitację fizyczną – według zaleceń lekarza albo fizjoterapeuty, w zakresie, którego nie finansuje NFZ,
• pomoc mieszkaniową – np. w organizacji drobnych remontów i likwidacji barier,
• wsparcie psychologiczne, poradnictwo i pomoc w sytuacjach kryzysowych.

Zakres usług ustala ośrodek pomocy społecznej w decyzji – razem z liczbą godzin w miesiącu.

Kto może świadczyć usługi

Specjalistyczne usługi świadczą osoby z kwalifikacjami m.in. pracownika socjalnego, psychologa, pedagoga, logopedy, terapeuty zajęciowego, pielęgniarki, asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekunki środowiskowej, specjalisty rehabilitacji medycznej i fizjoterapeuty. Przy usługach dla osób z zaburzeniami psychicznymi potrzebne jest też co najmniej 3-miesięczne doświadczenie w pracy z takimi osobami.

Ile kosztują – osoby z zaburzeniami psychicznymi

Usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi (np. z chorobą psychiczną albo niepełnosprawnością intelektualną – przy otępieniu zapytaj w ośrodku, czy zakwalifikuje bliskiego do tej formy usług) to zadanie zlecone gminie, a odpłatność wynika z rozporządzenia. Zależy od dochodu w porównaniu z kryterium dochodowym pomocy społecznej (1 010 zł dla osoby samotnej, 823 zł na osobę w rodzinie):

Dochód (w % kryterium)	Osoba samotnie gospodarująca	Osoba w rodzinie
do 100%	bezpłatnie	bezpłatnie
100–220%	1,5% ceny godziny	3,5% ceny godziny
220–250%	10%	15%
250–300%	15%	25%
300–400%	30%	45%
400–500%	50%	65%
500–600%	75%	85%
powyżej 600%	100%	100%

Cenę godziny ustala ośrodek pomocy społecznej. Opłata to cena godziny × procent z tabeli × liczba godzin w miesiącu; płaci się do 15. dnia następnego miesiąca. Ośrodek może częściowo lub całkowicie zwolnić z opłat – zapytaj o to, jeśli opłata jest dla Was za wysoka.

Za specjalistyczne usługi dla innych osób – np. po udarze czy z chorobą neurologiczną – odpłatność określa uchwała rady gminy, więc stawki różnią się między gminami.

Jak złożyć wniosek

1. Zgłoś się do ośrodka pomocy społecznej (MOPS, GOPS albo CUS) w miejscu zamieszkania – osobiście, przez rodzinę albo pisemnie.
2. Wywiad środowiskowy – pracownik socjalny odwiedza seniora w domu i ocenia potrzeby. Zobacz wywiad środowiskowy.
3. Zaświadczenie lekarskie – ośrodek zwykle prosi o zaświadczenie o stanie zdrowia i potrzebie specjalistycznych usług (przy zaburzeniach psychicznych – często od psychiatry). Zapytaj w ośrodku, jakie dokumenty są potrzebne.
4. Decyzja – określa rodzaj usług, liczbę godzin, okres i odpłatność. Od decyzji przysługuje odwołanie.

Inne formy wsparcia

• asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością – bez opłat, w programie rządowym: asystencja osobista,
• rehabilitacja domowa na NFZ – na skierowanie lekarza: rehabilitacja seniora w domu,
• pielęgniarka długoterminowa – przy dużej niesamodzielności: pielęgniarka długoterminowa,
• środowiskowy dom samopomocy – dzienne wsparcie dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

Przykład: Pan Tadeusz, 71 lat, mieszka sam, a od dwóch lat choruje na otępienie – zapomina o lekach i wizytach u lekarza. Syn mieszka za granicą. Pracownik socjalny po wywiadzie przyznał specjalistyczne usługi opiekuńcze: trzy razy w tygodniu przychodzi terapeutka, która pilnuje przyjmowania leków, umawia wizyty i ćwiczy z panem Tadeuszem codzienne czynności. Jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego, więc usługi są bezpłatne.

Usługi nie zastępują leczenia. Decyzje medyczne podejmuje lekarz, a zakres usług – ośrodek pomocy społecznej po ocenie potrzeb.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o pomocy społecznej, art. 50 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639, zm. Dz.U. 2026 poz. 974)
• Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, § 2–5 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 816)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.