Darowizna mieszkania a DPS – czy chroni przed opłatą i co grozi obdarowanemu

Darowizna mieszkania na rzecz dziecka nie zwalnia rodziny z opłaty za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej (DPS). Obowiązek dopłaty zależy od dochodów dziecka, a nie od tego, czyje jest mieszkanie. Darowizna niesie za to skutki z Kodeksu cywilnego: gdy rodzic popadnie w niedostatek, obdarowany musi go wspierać w granicach tego, czym się wzbogacił. Dlatego decyzję o darowiźnie warto podjąć świadomie, a nie „na szybko” przed DPS.

W skrócie

Pytanie	Odpowiedź
Czy darowizna zwalnia dziecko z opłaty za DPS?	Nie. O opłacie decyduje dochód dziecka powyżej 300% kryterium
Czy gmina może „cofnąć” darowiznę?	Ustawa o pomocy społecznej nie ma przepisów o darowiźnie
Co, gdy darczyńca popadnie w niedostatek?	Obdarowany musi dostarczać mu środków w granicach wzbogacenia (art. 897 k.c.)
Kiedy można odwołać darowiznę?	Przy rażącej niewdzięczności obdarowanego – w ciągu roku od dowiedzenia się o niej
Alternatywa	Umowa o dożywocie – mieszkanie w zamian za dożywotnie utrzymanie i opiekę

Darowizna nie zmienia zasad płacenia za DPS

Za DPS płaci najpierw mieszkaniec – najwyżej 70% swojego dochodu. Potem małżonek i zstępni (dzieci, wnuki), ale tylko gdy ich dochód przekracza 300% kryterium dochodowego: 3 030 zł w przypadku osoby samotnie gospodarującej i 2 469 zł na osobę w rodzinie. Resztę pokrywa gmina.

W tym wyliczeniu liczy się dochód, czyli miesięczne wpływy, a nie majątek. Mieszkanie – czy należy do rodzica, czy już do dziecka – nie zmienia opłaty mieszkańca ani progu dla rodziny. Dziecko, które dostało mieszkanie, płaci więc tyle samo, co dziecko bez mieszkania o takich samych dochodach. Wyjątek: jeśli dziecko wynajmuje otrzymane mieszkanie, czynsz zwiększa jego dochód.

Ustawa o pomocy społecznej w ogóle nie wspomina o darowiznach. Nie daje gminie prawa do żądania zwrotu darowizny ani do obciążenia mieszkania. Ośrodek pomocy społecznej bierze jednak pod uwagę całą sytuację osoby i rodziny podczas wywiadu środowiskowego, a przy dużej dysproporcji między dochodem a majątkiem może odmówić świadczenia (art. 12).

Obowiązek obdarowanego, gdy darczyńca popadnie w niedostatek

Kodeks cywilny chroni darczyńcę. Jeśli po wykonaniu darowizny popadnie on w niedostatek, obdarowany ma obowiązek dostarczać mu środków, których brakuje mu do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom (art. 897). Obowiązek ma granicę: tylko w zakresie wzbogacenia, które jeszcze istnieje. Obdarowany może się od niego uwolnić, zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

W praktyce oznacza to, że dziecko, które dostało mieszkanie, może musieć wspierać rodzica – na przykład dopłacać do jego potrzeb – nawet jeśli jego dochody nie przekraczają progu z ustawy o pomocy społecznej. To roszczenie darczyńcy (albo osoby, która w jego imieniu działa, np. przedstawiciela ustanowionego przez sąd). W sporze rozstrzyga sąd.

Przykład: Pan Stefan podarował synowi mieszkanie. Dwa lata później trafił do DPS, a jego emerytura nie wystarcza na leki i podstawowe wydatki poza DPS. Pan Stefan może żądać od syna środków na utrzymanie – do wartości mieszkania, które syn nadal ma. Syn może też zwrócić ojcu wartość tego wzbogacenia.

Odwołanie darowizny

Darczyńca może odwołać darowiznę, nawet już wykonaną, jeśli obdarowany dopuścił się wobec niego rażącej niewdzięczności (art. 898). Chodzi o poważne zachowania – na przykład porzucenie w chorobie, przemoc, uporczywe odmawianie pomocy, gdy jest bardzo potrzebna. Ocena należy do sądu.

Zasady:

• odwołanie składa się obdarowanemu na piśmie (art. 900);
• można to zrobić w ciągu roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności;
• nie można odwołać darowizny, jeśli darczyńca przebaczył obdarowanemu (art. 899);
• jeśli obdarowany nie odda mieszkania dobrowolnie, darczyńca może pozwać go o zwrot.

Darowizna czy umowa o dożywocie

Rodzice często zastanawiają się, jak przekazać mieszkanie dziecku i jednocześnie zabezpieczyć sobie opiekę. Kodeks cywilny przewiduje do tego umowę o dożywocie. W zamian za mieszkanie nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie: przyjąć go jako domownika, dostarczać wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić pomoc i pielęgnowanie w chorobie, a na koniec sprawić pogrzeb (art. 908). Strony mogą ustalić w umowie inny zakres.

	Darowizna	Umowa o dożywocie
Co dostaje rodzic	Nic w zamian (świadczenie bezpłatne)	Dożywotnie utrzymanie i opiekę
Prawo rodzica do mieszkania	Wygasa, chyba że ustanowi się np. służebność mieszkania	Mieszkanie jest obciążone prawem dożywocia, także po jego sprzedaży
Gdy relacje się psują	Odwołanie tylko przy rażącej niewdzięczności	Sąd może zamienić świadczenia na dożywotnią rentę, wyjątkowo rozwiązać umowę
Forma	Akt notarialny (nieruchomość)	Akt notarialny

Umowa o dożywocie jest poważnym zobowiązaniem dla nabywcy. Jeśli rodzic trafi do DPS, warto sprawdzić z prawnikiem, jak umowa wpływa na zobowiązania nabywcy i na opłaty.

Zachowek i spadek

Darowizna wpływa też na rozliczenia spadkowe. Darowizny dokonane za życia mogą być doliczone przy obliczaniu zachowku pozostałych dzieci. Jeśli rodzic ma kilkoro dzieci, a mieszkanie dostaje jedno z nich, porozmawiaj o tym z notariuszem – lepiej uniknąć sporów w rodzinie.

Zanim podpiszesz akt notarialny

1. Sprawdź, czy rodzic rozumie, co podpisuje, i podejmuje decyzję swobodnie. Oświadczenie woli złożone w stanie wyłączającym świadome działanie jest nieważne.
2. Zastanów się, gdzie rodzic będzie mieszkał i kto pokryje koszty jego opieki.
3. Rozważ służebność mieszkania albo umowę o dożywocie zamiast „czystej” darowizny.
4. Pamiętaj, że obowiązek dopłaty do DPS zależy od Twoich dochodów – darowizna go nie znosi.
5. W sprawach spornych skorzystaj z pomocy adwokata, radcy prawnego albo nieodpłatnej pomocy prawnej.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o pomocy społecznej, art. 8 ust. 3, art. 12 i 61 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
• Kodeks cywilny, art. 888, 897–900 i 908–913 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.