DPS a mieszkanie – czy gmina zabiera mieszkanie i co z nim zrobić

Gmina nie zabiera mieszkania osobie, która przeprowadza się do domu pomocy społecznej (DPS). Mieszkanie nadal należy do niej, a po jej śmierci – do spadkobierców. Sam fakt posiadania mieszkania nie podwyższa też opłaty za DPS, bo opłatę liczy się od dochodu, a nie od majątku. Mieszkanie może jednak wpłynąć na sprawę pośrednio – przez czynsz z wynajmu albo ocenę sytuacji majątkowej przez ośrodek pomocy społecznej.

W skrócie

Pytanie	Odpowiedź
Czy gmina przejmuje mieszkanie?	Nie. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje przejęcia mieszkania mieszkańca DPS
Czy mieszkanie podwyższa opłatę?	Nie samo w sobie – opłatę liczy się od dochodu (do 70%)
Czy czynsz z najmu podwyższa opłatę?	Tak – czynsz jest dochodem
Czy z mieszkaniem można odmówić DPS?	Ośrodek może odmówić świadczenia przy dużej dysproporcji między dochodem a majątkiem (art. 12) – to ocena w konkretnej sprawie
Czy po śmierci gmina żąda zwrotu z mieszkania?	Dopłata gminy nie jest długiem mieszkańca. Długiem są tylko niezapłacone opłaty ustalone w decyzji albo umowie

Dlaczego gmina nie przejmuje mieszkania

Za DPS płacą w kolejności: mieszkaniec (najwyżej 70% swojego dochodu), małżonek i zstępni (powyżej progu dochodowego), a na końcu gmina. Gmina pokrywa różnicę między kosztem pobytu a tym, co wpłacili inni – z własnego budżetu. Ustawa nie każe mieszkańcowi oddawać za to majątku ani zabezpieczać dopłaty na mieszkaniu.

Dochód w pomocy społecznej to wpływy z miesiąca poprzedzającego wniosek – emerytura, renta, wynagrodzenie, czynsz z najmu – po odjęciu podatku i składek. Mieszkanie, działka czy oszczędności na koncie nie są dochodem. Dlatego opłata osoby z mieszkaniem i bez mieszkania, przy tej samej emeryturze, jest taka sama. Jak liczy się 70%, pokazujemy w artykule 70% emerytury za DPS.

Kiedy mieszkanie ma znaczenie

Czynsz z najmu to dochód

Jeśli mieszkanie zostanie wynajęte, czynsz (po podatku) doliczy się do dochodu mieszkańca. Opłata za DPS wzrośnie wtedy o 70% tego czynszu – ale nigdy nie przekroczy średniego kosztu utrzymania w danym DPS.

Przykład: Pani Halina ma emeryturę netto 2 400 zł, więc płaci za DPS 1 680 zł. Po wynajęciu jej mieszkania za 1 800 zł (po podatku) jej dochód wynosi 4 200 zł, a opłata – 2 940 zł. Różnica 1 260 zł idzie na DPS, a pani Halinie zostaje 1 260 zł, o 540 zł więcej niż wcześniej. Dopłata gminy (albo rodziny) maleje o tyle, o ile wzrosła opłata pani Haliny.

Ocena sytuacji majątkowej (art. 12)

Ustawa pozwala ośrodkowi pomocy społecznej (OPS) odmówić świadczenia, gdy pracownik socjalny stwierdzi dysproporcję między dochodem a sytuacją majątkową, wskazującą, że osoba poradzi sobie sama, wykorzystując własne zasoby – zwłaszcza znaczne oszczędności, wartościowe przedmioty albo nieruchomości. Przepis mówi „można odmówić”, a nie „trzeba”. W praktyce OPS ocenia każdą sprawę osobno: inaczej wygląda sytuacja osoby, która ma jedno mieszkanie, w którym mieszkała, a inaczej – kogoś z kilkoma nieruchomościami. Jeśli dostaniesz decyzję odmowną, możesz się odwołać w ciągu 14 dni.

Co można zrobić z mieszkaniem

Zostawić je puste

Mieszkanie może czekać – na przykład gdy nie wiadomo, czy pobyt w DPS będzie stały. Właściciel (albo osoba z pełnomocnictwem) dalej płaci czynsz administracyjny, media i podatek od nieruchomości. Warto uzgodnić, kto pilnuje mieszkania i opłat.

Wynająć je

Najem daje dodatkowy dochód, z którego 30% zostaje mieszkańcowi. Umowę podpisuje właściciel albo pełnomocnik. Zgłoś najem w OPS – zmiana dochodu zmienia opłatę.

Sprzedać je

Pieniądze ze sprzedaży to majątek, a nie stały dochód. Mogą jednak mieć znaczenie przy ocenie z art. 12. Mieszkaniec może też dobrowolnie płacić więcej – na przykład pełny koszt pobytu. Sprzedaż mieszkania wymaga aktu notarialnego, a gdy działa pełnomocnik – pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego.

Przekazać je rodzinie

Darowizna mieszkania dziecku nie zwalnia dziecka z obowiązku opłaty za DPS, jeśli jego dochód przekracza próg. Kodeks cywilny przewiduje też, że gdy darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany musi go wspierać w granicach tego, czym się wzbogacił. Szczegóły w artykule darowizna mieszkania a DPS.

Kto zajmie się mieszkaniem

Osoba w DPS może sama decydować o swoim mieszkaniu. Jeśli nie jest w stanie załatwiać spraw osobiście, potrzebne jest pełnomocnictwo. Pełnomocnictwo ogólne wystarcza do zwykłych spraw, na przykład płacenia rachunków. Do sprzedaży czy darowizny potrzebne jest pełnomocnictwo określające rodzaj czynności (np. „do sprzedaży mieszkania”), w formie aktu notarialnego. Gdy osoba nie jest w stanie świadomie podpisać pełnomocnictwa, jej sprawy majątkowe może prowadzić tylko przedstawiciel ustanowiony przez sąd opiekuńczy. Więcej w artykule pełnomocnictwo od rodzica.

Meldunek i adres

Przeprowadzka do DPS to zmiana miejsca pobytu. Zapytaj w DPS i w urzędzie gminy, jak zgłosić nowe miejsce pobytu – od tego zależy na przykład, dokąd trafia korespondencja. Zameldowanie samo w sobie nie decyduje o prawie do mieszkania – o tym decyduje własność albo umowa najmu.

Na co uważać

• Mieszkanie komunalne lub spółdzielcze lokatorskie – sprawdź w umowie najmu albo regulaminie spółdzielni, czy długi pobyt poza mieszkaniem nie wpływa na prawo do lokalu. Zapytaj zarządcę.
• Najem bez zgłoszenia w OPS – dochód z najmu trzeba ujawnić. Zatajenie dochodu może skończyć się żądaniem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
• Darowizna „na szybko” przed DPS – nie zmienia obowiązku rodziny wobec opłaty, a może skomplikować sprawy spadkowe. Przemyśl ją i porozmawiaj z notariuszem.
• Długi po opłatach – jeśli mieszkaniec lub rodzina nie wnoszą opłat ustalonych w decyzji albo umowie, gmina płaci zastępczo i dochodzi ich w egzekucji administracyjnej. Takie zaległości mogą obciążyć majątek, także spadek.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o pomocy społecznej, art. 8 ust. 3, art. 12, art. 54, 61 i 104 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
• Kodeks cywilny, art. 98–99 i 897 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.