Dom opieki odpowiada za szkodę, gdy wynika ona z zaniedbania – np. personel nie zabezpieczył osoby, o której wiedział, że często upada, albo nie zmieniał pozycji osoby leżącej i nie reagował na pierwsze objawy odleżyn. Sam upadek czy odleżyna nie oznaczają jeszcze winy placówki: u osób starszych i bardzo chorych zdarzają się mimo dobrej opieki. Rodzina może żądać pokrycia kosztów leczenia i opieki, renty oraz zadośćuczynienia za krzywdę, a po śmierci bliskiej osoby – także własnego zadośćuczynienia. Podstawą jest Kodeks cywilny: odpowiedzialność za niewykonanie umowy albo za czyn niedozwolony. Na roszczenia jest ograniczony czas – zwykle 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i o tym, kto za nią odpowiada.
Kiedy placówka odpowiada
| Sytuacja | Może świadczyć o zaniedbaniu, gdy… |
|---|---|
| Upadek | placówka wiedziała o ryzyku, a nie zapewniła pomocy przy chodzeniu, barierek, przycisku przywołania albo nadzoru; nie wezwała pomocy po upadku |
| Odleżyny | osoba leżąca nie była przekładana, nie miała materaca przeciwodleżynowego, rana nie była zgłoszona lekarzowi i opatrywana |
| Odwodnienie, niedożywienie | nikt nie pomagał przy jedzeniu i piciu, nie reagował na spadek wagi |
| Leki | podano zły lek albo dawkę, pominięto leki |
| Brak reakcji | nie wezwano lekarza ani pogotowia mimo pogorszenia stanu zdrowia |
Placówka odpowiada też za błędy personelu, któremu powierzyła opiekę – Kodeks cywilny przewiduje odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną z winy osoby wykonującej czynności pod czyimś kierownictwem.
Czego można żądać
- odszkodowania – zwrotu kosztów leczenia, rehabilitacji, sprzętu, dodatkowej opieki, dojazdów,
- renty – gdy zwiększyły się potrzeby poszkodowanego,
- zadośćuczynienia za ból i cierpienie,
- przy śmierci – zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu, a dla najbliższych członków rodziny – odszkodowania, gdy ich sytuacja życiowa znacznie się pogorszyła, i zadośćuczynienia za krzywdę.
Ważne: roszczenie o zadośćuczynienie samego poszkodowanego przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy pozew złożono jeszcze za jego życia. Jeśli bliska osoba jest ciężko chora, nie odkładaj rozmowy z prawnikiem.
W zakładzie opiekuńczo-leczniczym (podmiocie leczniczym) mieszkaniec ma też prawa pacjenta – za zawinione naruszenie tych praw sąd może przyznać zadośćuczynienie.
Szukasz placówki w swojej okolicy? Sprawdź domy opieki, DPS i ZOL – z adresem i telefonem.
Krok po kroku
- Zadbaj o bliską osobę. Jeśli potrzebuje pomocy medycznej – lekarz, pogotowie, szpital. Zdrowie jest ważniejsze niż dowody.
- Zbierz dowody. Zdjęcia ran (z datą), karta informacyjna ze szpitala, notatki z rozmów z personelem – kto, kiedy, co powiedział.
- Poproś o dokumentację. Placówka prowadzi dokumentację mieszkańca, a prywatna placówka całodobowa – także rejestr zgłoszeń o zdarzeniach nadzwyczajnych. Dokumentację medyczną udostępnia się pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu, osobie przez niego upoważnionej, a po śmierci – także osobie bliskiej. Zobacz dokumentacja medyczna rodzica.
- Złóż pisemne zgłoszenie do placówki. Opisz zdarzenie i poproś o wyjaśnienia. Zapytaj, czy placówka ma ubezpieczenie OC i zgłosiła szkodę ubezpieczycielowi.
- Zgłoś sprawę wojewodzie. Wojewoda kontroluje DPS i prywatne placówki – skarga może być powodem kontroli. Przy ZOL możesz zwrócić się także do Rzecznika Praw Pacjenta. Zobacz skarga na dom opieki.
- Przy podejrzeniu przestępstwa – np. znęcania się albo rażącego narażenia życia – złóż zawiadomienie na policji lub w prokuraturze.
- Porozmawiaj z prawnikiem – adwokatem albo radcą prawnym. Jeśli nie stać Cię na poradę, skorzystaj z nieodpłatnej pomocy prawnej w swoim powiecie.
Ile jest czasu
Roszczenie o naprawienie szkody z czynu niedozwolonego przedawnia się po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się (albo przy należytej staranności mógł się dowiedzieć) o szkodzie i o osobie, która za nią odpowiada – ale nie później niż 10 lat od zdarzenia. Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej. Roszczenia z umowy mają własne terminy – ustal je z prawnikiem.
Jak zapobiegać
Najlepiej, żeby do szkody nie doszło. Przy wyborze placówki i po przyjęciu:
- powiedz personelowi o wcześniejszych upadkach, odleżynach, problemach z jedzeniem,
- zapytaj, jak placówka zapobiega upadkom i odleżynom i jak to dokumentuje,
- odwiedzaj bliskiego regularnie i o różnych porach,
- reaguj od razu, gdy coś Cię niepokoi – rozmowa z kierownikiem często rozwiązuje problem.
Zobacz upadki seniorów, odleżyny i zły dom opieki – sygnały ostrzegawcze.
Przykład: Pani Teresa, 87 lat, wymagała pomocy przy chodzeniu – rodzina zapisała to w ankiecie przy przyjęciu. Po miesiącu upadła w nocy w drodze do łazienki i złamała rękę; przycisk przywołania nie działał od tygodnia. Syn sfotografował opatrunek, poprosił o kartę informacyjną ze szpitala i o kopię wpisu w rejestrze zdarzeń, a potem złożył pisemne zgłoszenie do placówki i skargę do wojewody. Placówka zgłosiła szkodę ubezpieczycielowi; sprawę prowadzi radca prawny.
Ten artykuł opisuje ogólne zasady. W konkretnej sprawie – zwłaszcza przy poważnej szkodzie albo śmierci bliskiej osoby – skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.
Podstawa prawna i źródła
- Kodeks cywilny, art. 415, 430, 442¹, 444–446², 448 i 471 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795)
- Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, art. 4 i 26–28 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 581)
- Ustawa o pomocy społecznej, art. 68a, 68aa i 126–128 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Szukasz domu opieki dla bliskiej osoby?
Wpisz miejscowość albo województwo – zobaczysz prywatne domy opieki, DPS i ZOL w okolicy, z adresem i telefonem. Bezpłatnie i bez rejestracji.
Przeczytaj też: Jak wybrać dom opieki · Ile kosztuje dom opieki