Prywatny dom opieki – w przepisach „placówka zapewniająca całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku” – może działać tylko po uzyskaniu zezwolenia wojewody. Dotyczy to zarówno firm, jak i fundacji, stowarzyszeń czy zgromadzeń zakonnych prowadzących dom w ramach działalności statutowej. Wojewoda wydaje zezwolenie, gdy placówka spełnia standardy z ustawy o pomocy społecznej, a wnioskodawca złoży komplet dokumentów. Za prowadzenie domu bez zezwolenia grożą kary od 10 000 do 60 000 zł.
Kto potrzebuje zezwolenia
Zezwolenie jest potrzebne, gdy placówka zapewnia całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym albo w podeszłym wieku – niezależnie od nazwy (dom opieki, dom seniora, dom spokojnej starości, pensjonat dla seniorów) i od liczby mieszkańców. Kara za brak zezwolenia przewidziana jest już dla placówki, w której przebywa do 10 osób.
Zezwolenia nie wymagają formy opieki, które nie są całodobowe, na przykład dzienne domy pobytu. Ich zasady opisujemy osobno.
Jakie dokumenty złożyć
Do wniosku o zezwolenie trzeba dołączyć (art. 67 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej):
- dokumenty potwierdzające tytuł prawny do nieruchomości – własność, najem, dzierżawa,
- zaświadczenie organu nadzoru budowlanego, że budynek można użytkować jako obiekt kategorii XI (budynki służby zdrowia, opieki społecznej i socjalnej),
- koncepcję prowadzenia placówki – dla kogo jest dom, jakie usługi, jaki personel,
- informację o sposobie finansowania placówki oraz o niezaleganiu z podatkami i składkami do ZUS,
- informację z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności osoby, która będzie kierowała placówką, oraz zaświadczenie, że jej stan zdrowia pozwala prowadzić placówkę,
- oświadczenie, że w ciągu ostatnich 5 lat wnioskodawca nie był prawomocnie ukarany za prowadzenie placówki bez zezwolenia – składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, z klauzulą „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”.
Tryb postępowania i wzór wniosku określa rozporządzenie ministra. Wniosek składa się do wojewody właściwego dla miejsca, w którym jest placówka – w praktyce w wydziale polityki społecznej urzędu wojewódzkiego. Przed złożeniem warto zadzwonić do urzędu i zapytać o aktualny wzór wniosku i o to, czy urząd przeprowadzi oględziny budynku.
Standardy, które musi spełniać dom opieki
Artykuł 68 ustawy szczegółowo opisuje, czego wymaga się od placówki.
Usługi przez całą dobę:
- opiekuńcze – pomoc w ubieraniu się, jedzeniu, myciu i kąpieli, pielęgnacja także w czasie choroby, pomoc w załatwianiu spraw osobistych i w korzystaniu z opieki zdrowotnej, organizacja czasu wolnego,
- bytowe – miejsce pobytu, wyżywienie, utrzymanie czystości.
Wszystko z poszanowaniem godności, wolności, intymności i poczucia bezpieczeństwa mieszkańców.
Budynek i pokoje:
| Wymaganie | Standard |
|---|---|
| Bariery architektoniczne | Budynek i otoczenie bez barier |
| Budynek piętrowy bez windy | Pokoje, łazienki i jadalnia na parterze (wyjątek: placówka do 5 osób z urządzeniem do przemieszczania i łazienkami na tym samym piętrze co pokoje) |
| Liczba osób w pokoju | Najwyżej 3; pokój tylko dla osób leżących – najwyżej 4 |
| Powierzchnia pokoju | Jednoosobowy co najmniej 9 m²; wieloosobowy co najmniej 6 m² na osobę (dopuszczalne odstępstwo 5%) |
| Wyposażenie pokoju | Łóżko, szafa, stół, krzesła i szafka nocna dla każdej osoby |
| Łazienki i toalety | Łazienka na najwyżej 5 osób, toaleta na najwyżej 4 osoby, z uchwytami; gdy ponad połowa mieszkańców to osoby leżące, liczbę można zmniejszyć o 25% |
| Inne pomieszczenia | Pokój dziennego pobytu pełniący funkcję jadalni, pomieszczenie do prania i suszenia |
Wyżywienie i higiena:
- co najmniej 3 posiłki dziennie, w tym diety zgodnie ze wskazaniem lekarza,
- przerwy między posiłkami co najmniej 4 godziny, ostatni posiłek nie wcześniej niż o 18:00,
- dostęp do napojów i drobnych posiłków między posiłkami, możliwość jedzenia w pokoju i karmienie w razie potrzeby,
- środki higieny osobistej i środki czystości,
- sprzątanie pomieszczeń co najmniej raz dziennie.
Budynki wpisane do rejestru zabytków spełniają wymagania dotyczące pokoi i łazienek w takim zakresie, w jakim nie narusza to przepisów o ochronie zabytków.
Rejestr placówek
Wojewoda wpisuje placówkę do jawnego rejestru publikowanego w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu wojewódzkiego. W rejestrze są m.in. nazwa, adres i telefon placówki, prowadzący, przeznaczenie, liczba miejsc, czas, na jaki wydano zezwolenie, oraz numer i data decyzji. Z tych rejestrów korzystamy w katalogu NestorMedica – każda placówka z rejestru ma u nas bezpłatną wizytówkę.
Kontrole i cofnięcie zezwolenia
Wojewoda kontroluje placówki. Jeśli dom przestanie spełniać warunki albo standardy lub nie przedstawi aktualnych dokumentów, wojewoda wyznacza dodatkowy termin na poprawę. Gdy termin minie bez efektu, cofa zezwolenie i wykreśla placówkę z rejestru. Kolejne zezwolenie dla tego samego podmiotu wydaje się wtedy tylko na rok.
Za niewykonanie zaleceń pokontrolnych grozi kara od 500 do 12 000 zł. Przy zagrożeniu życia lub zdrowia mieszkańców wojewoda może nakazać natychmiastowe wstrzymanie działalności.
Kary za prowadzenie domu opieki bez zezwolenia
| Liczba mieszkańców | Kara pieniężna |
|---|---|
| Do 10 osób | 10 000 zł |
| Od 11 do 20 osób | 20 000 zł |
| Powyżej 20 osób | 30 000 zł |
| Dalsze prowadzenie po prawomocnej karze albo kolejna placówka bez zezwolenia | 60 000 zł |
Karę nakłada się osobno za każdą placówkę prowadzoną bez zezwolenia. Przy zagrożeniu życia lub zdrowia mieszkańców wojewoda może dodatkowo nakazać natychmiastowe wstrzymanie działalności do czasu uzyskania zezwolenia.
Twoja placówka w katalogu NestorMedica
Jeśli prowadzisz dom opieki z zezwoleniem, jest on już w naszym katalogu – dane pochodzą z rejestru wojewody. Możesz przejąć wpis i uzupełnić go o zdjęcia, cennik i wolne miejsca, żeby rodziny łatwiej Cię znalazły. Nowa placówka może dodać się bezpłatnie.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa o pomocy społecznej, art. 67–69 i 130 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 28 sierpnia 2020 r. w sprawie wydawania i cofania zezwoleń na prowadzenie w ramach działalności statutowej placówki zapewniającej całodobową opiekę (Dz.U. 2020 poz. 1532)
Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Prowadzisz dom opieki?
Twoja placówka jest już w katalogu NestorMedica – dane pochodzą z rejestru wojewody. Przejmij bezpłatny wpis i uzupełnij zdjęcia, cennik i wolne miejsca, żeby rodziny mogły do Ciebie dzwonić.