ZPO, czyli zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy – czym różni się od ZOL i jak się do niego dostać

Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy (ZPO) to placówka z kontraktem NFZ, w której przez całą dobę zapewnia się pielęgnację, opiekę i rehabilitację osobom, które nie wymagają leczenia w szpitalu, ale są bardzo niesamodzielne. Dla pacjenta działa tak samo jak zakład opiekuńczo-leczniczy (ZOL): obowiązuje to samo kryterium przyjęcia (40 punktów lub mniej w skali Barthel), to samo skierowanie i ta sama opłata – za pobyt i wyżywienie najwyżej 70% dochodu. Różnica wynika z ustawy o działalności leczniczej: przy ZPO oprócz pielęgnacji i rehabilitacji wymienia się wprost opiekę.

ZPO a ZOL – porównanie

	ZPO	ZOL
Czym się zajmuje	całodobowa pielęgnacja, opieka i rehabilitacja	całodobowa pielęgnacja i rehabilitacja z zapewnieniem leków i wyrobów medycznych
Leki	potrzebne do kontynuacji leczenia	leki i wyroby medyczne odpowiednie do stanu zdrowia
Kryterium przyjęcia	40 pkt lub mniej w skali Barthel, bez potrzeby hospitalizacji	to samo
Skierowanie	od lekarza z NFZ	to samo
Opłata za pobyt	250% najniższej emerytury, ale nie więcej niż 70% dochodu	to samo
Kto finansuje opiekę i leczenie	NFZ	NFZ

W praktyce o wyborze decyduje zwykle dostępność miejsc i odległość od domu, a nie nazwa zakładu.

Dla kogo jest ZPO

Do zakładu opiekuńczego przyjmuje się osobę, która:

• wymaga całodobowej pielęgnacji, opieki, rehabilitacji i kontynuacji leczenia,
• nie wymaga już leczenia w szpitalu,
• w skali Barthel ma 40 punktów lub mniej (nie ocenia się tak dzieci do 3 lat i chorych na AIDS).

Nie przyjmuje się osoby, u której głównym powodem opieki jest zaawansowana choroba nowotworowa (wtedy właściwe jest hospicjum), choroba psychiczna albo uzależnienie (są do tego osobne zakłady psychiatryczne).

Co zapewnia ZPO

W ramach kontraktu NFZ zakład zapewnia:

• świadczenia lekarza i pielęgniarki,
• rehabilitację ogólną,
• świadczenia psychologa i terapię zajęciową,
• leczenie farmakologiczne i dietetyczne,
• wyroby medyczne stosowane w zakładzie,
• edukację zdrowotną – przygotowanie chorego i rodziny do opieki w domu.

Badania diagnostyczne i leki w zakresie potrzebnym do opieki pacjent dostaje bezpłatnie.

Szukasz ZOL? Sprawdź zakłady opiekuńczo-lecznicze w swojej okolicy – z czasem oczekiwania według NFZ.

Ile kosztuje pobyt w ZPO

Opiekę i leczenie finansuje NFZ. Pacjent płaci tylko za zakwaterowanie i wyżywienie: 250% najniższej emerytury (ok. 4 946 zł miesięcznie), ale nie więcej niż 70% swojego miesięcznego dochodu. Rodzina nie ma obowiązku dopłacać.

Przykład: Pani Janina ma emeryturę 2 800 zł netto. 70% to 1 960 zł – tyle najwięcej zapłaci za miesiąc w ZPO, bo to mniej niż 4 946 zł.

W czasie pobytu w ZPO (podobnie jak w ZOL) nie przysługuje dodatek pielęgnacyjny z ZUS – chyba że w danym miesiącu chory jest poza placówką dłużej niż 2 tygodnie. Szczegóły: ile kosztuje ZOL.

Jak dostać się do ZPO

1. Wniosek o skierowanie – do lekarza z NFZ (np. lekarza rodzinnego albo lekarza w szpitalu przed wypisem).
2. Wywiad pielęgniarski z oceną w skali Barthel i zaświadczenie lekarskie.
3. Skierowanie – lekarz wystawia je, jeśli chory spełnia kryteria.
4. Złożenie dokumentów w wybranym zakładzie – skierowanie, wywiad, zaświadczenie i dokument o dochodzie (np. decyzja o emeryturze).
5. Kolejka – zakład informuje o miejscu na liście oczekujących.

Szczegółowa lista dokumentów: dokumenty do ZOL. Aktualne czasy oczekiwania w Twoim województwie pokazujemy w artykule kolejki do ZOL.

ZPO, ZOL czy DPS

• ZPO lub ZOL – gdy potrzebna jest całodobowa pielęgnacja medyczna, a chory jest bardzo niesamodzielny (Barthel ≤ 40). Pobyt bywa okresowy – po poprawie chory wraca do domu albo przechodzi do DPS.
• DPS – gdy potrzebna jest stała opieka i pomoc w codziennym życiu, bez intensywnej pielęgnacji medycznej. Opłata też wynosi najwyżej 70% dochodu, ale może dopłacać rodzina i gmina.

Porównanie znajdziesz w artykule ZOL czy DPS.

Decyzje medyczne podejmuje lekarz – to on ocenia, czy chory kwalifikuje się do zakładu opiekuńczego.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o działalności leczniczej, art. 9 ust. 1 i art. 12 ust. 1 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 156)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, § 4–5 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 250)
• Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 18 (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.