Zaświadczenie lekarskie do DPS – kto wystawia, co zawiera i czy jest płatne

Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia to dokument, o który ośrodek pomocy społecznej (OPS) prosi przy kierowaniu do domu pomocy społecznej (DPS). Na jego podstawie ocenia, czy osoba wymaga całodobowej opieki i do jakiego typu DPS ją skierować. Wystawia je zwykle lekarz rodzinny, a gdy chodzi o DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych – często także psychiatra. Dla osoby ubezpieczonej w NFZ zaświadczenie do celów pomocy społecznej jest bezpłatne.

W skrócie

Pytanie	Odpowiedź
Czy jest wymagane przepisami?	Rozporządzenie w sprawie DPS go nie wymienia, ale OPS prosi o nie, żeby ocenić stan zdrowia i typ DPS
Skąd druk	Z OPS, który prowadzi sprawę – wzory różnią się między gminami
Kto wystawia	Lekarz rodzinny (POZ) albo specjalista prowadzący leczenie
Psychiatra	Zwykle przy DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych i niepełnosprawnych intelektualnie
Koszt	Bezpłatne u lekarza z umową z NFZ – to zaświadczenie dla celów pomocy społecznej
Ważność	Przepisy jej nie określają – zapytaj w OPS, jak stare zaświadczenie przyjmie

Czy zaświadczenie jest obowiązkowe

Rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej wymienia dokumenty potrzebne do skierowania: wniosek, wywiad środowiskowy, decyzję o emeryturze lub rencie ze zgodą na opłatę, oświadczenia o dochodach rodziny i – przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym – postanowienie sądu. Zaświadczenia lekarskiego na tej liście nie ma.

Mimo to ośrodki pomocy społecznej zwykle o nie proszą. Ustawa każe bowiem kierować do DPS odpowiedniego typu i tylko osobę, która z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymaga całodobowej opieki. Tego pracownik socjalny nie oceni bez opinii lekarza. Dlatego zaświadczenie najlepiej przygotować od razu, razem z wnioskiem.

Skąd wziąć druk

Zacznij od OPS (albo centrum usług społecznych) w gminie, w której mieszka osoba kierowana do DPS. Ośrodki mają własne wzory zaświadczeń – często do pobrania na stronie internetowej albo do odebrania w siedzibie. Jeśli ośrodek nie ma wzoru, lekarz może wystawić zaświadczenie na zwykłym druku, opisując informacje z listy poniżej.

Co powinno się znaleźć w zaświadczeniu

Wzory z różnych gmin pytają zwykle o:

• rozpoznania – choroby przewlekłe, stan po udarze, demencja, choroby psychiczne;
• stopień samodzielności – czy osoba sama je, myje się, ubiera, korzysta z toalety, porusza się, kontroluje mocz i stolec;
• potrzebę całodobowej opieki i jej przyczynę;
• orientację i stan psychiczny – czy osoba wie, gdzie jest, czy rozumie swoją sytuację;
• przeciwwskazania do pobytu w DPS, np. stan wymagający leczenia szpitalnego;
• choroby zakaźne – część domów prosi o informację, czy osoba nie stwarza zagrożenia dla innych mieszkańców;
• przyjmowane leki i zalecenia – dieta, rehabilitacja, sprzęt.

Im konkretniejszy opis, tym łatwiej OPS dobrać typ domu i uniknąć dopytywania. Poproś lekarza, żeby opisał codzienne ograniczenia, a nie tylko wpisał numery chorób.

Typ DPS a opinia lekarza

Ustawa wyróżnia DPS dla osób: w podeszłym wieku, przewlekle somatycznie chorych, przewlekle psychicznie chorych, dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie, dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, niepełnosprawnych fizycznie i uzależnionych od alkoholu. Opis stanu zdrowia pomaga OPS wybrać właściwy typ.

Przy kierowaniu do DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych albo niepełnosprawnych intelektualnie ośrodki zwykle proszą o zaświadczenie od psychiatry, a czasem także o opinię psychologa. Zapytaj o to w OPS na początku – wizyta u psychiatry może wymagać czasu.

Szukasz DPS? Sprawdź domy pomocy społecznej w swojej okolicy – z adresem, telefonem i profilem domu.

Zgoda na DPS a zaświadczenie psychiatryczne

Do DPS kieruje się osobę za jej zgodą albo zgodą jej przedstawiciela ustawowego. Jeśli bliska osoba z powodu choroby psychicznej lub niepełnosprawności intelektualnej nie jest w stanie wyrazić zgody albo jej odmawia, a brak opieki zagraża jej życiu, o umieszczeniu w DPS rozstrzyga sąd opiekuńczy. W takiej sprawie potrzebna jest opinia psychiatry. Opisujemy to w artykule umieszczenie w DPS bez zgody.

Czy zaświadczenie jest płatne

Nie powinno być – jeśli wystawia je lekarz, który ma umowę z NFZ, a osoba jest ubezpieczona. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej wyłącza z bezpłatnych świadczeń zaświadczenia „na życzenie”, ale robi wyjątek dla zaświadczeń wydawanych dla celów pomocy społecznej. Skierowanie do DPS to właśnie sprawa z pomocy społecznej. Jeśli przychodnia żąda opłaty, powołaj się na art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ustawy i pokaż pismo albo druk z OPS.

Jak to załatwić krok po kroku

1. Odbierz druk z OPS i zapytaj, czy potrzebna jest też opinia psychiatry lub psychologa.
2. Umów wizytę u lekarza rodzinnego. Jeśli bliska osoba nie może przyjść, zapytaj o wizytę domową.
3. Zabierz dokumentację: wypisy ze szpitala, wyniki badań, listę leków, karty od specjalistów.
4. Przed wizytą zapisz konkretne trudności z codziennego życia – lekarz wpisze je do zaświadczenia.
5. Sprawdź, czy zaświadczenie ma datę, pieczątkę i podpis lekarza, i oddaj je w OPS.

Gdy bliska osoba jest w szpitalu

Zaświadczenie może wystawić lekarz prowadzący na oddziale. Poproś o to wcześniej, przed planowanym wypisem, i połącz to z wywiadem środowiskowym, który w szpitalu może przeprowadzić pracownik socjalny szpitala. Więcej w artykule wywiad środowiskowy do DPS.

Jeśli wymagane jest leczenie i stała opieka pielęgniarska, a nie tylko opieka, zamiast DPS lepszy może być zakład opiekuńczo-leczniczy. Porównanie znajdziesz w artykule ZOL czy DPS.

Podstawa prawna i źródła

• Rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej, § 8–9 (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 51)
• Ustawa o pomocy społecznej, art. 54 i 56 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
• Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 16 ust. 1 pkt 1 (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461)
• Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, art. 38–39 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 917)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.