DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych – kto może trafić, jak wygląda opieka i jak załatwić miejsce

Dom pomocy społecznej (DPS) dla osób przewlekle psychicznie chorych to jeden z siedmiu typów DPS. Przyjmuje osoby, które z powodu przewlekłej choroby psychicznej nie mogą samodzielnie funkcjonować i wymagają całodobowej opieki, a pomoc w domu nie wystarcza. Takie domy muszą zapewnić mieszkańcom kontakt z psychologiem i psychiatrą oraz mieć więcej personelu niż DPS dla osób starszych. Do DPS kieruje gmina – za zgodą osoby albo, w szczególnych sytuacjach, na podstawie orzeczenia sądu. W katalogu NestorMedica ponad 230 domów pomocy społecznej przyjmuje osoby przewlekle psychicznie chore (dane z rejestrów wojewodów, październik 2026).

W skrócie

Pytanie	Odpowiedź
Dla kogo	Osoby z przewlekłą chorobą psychiczną, które nie mogą samodzielnie funkcjonować
Personel	Co najmniej 0,5 etatu zespołu terapeutyczno-opiekuńczego na mieszkańca
Specjaliści	Kontakt z psychologiem i psychiatrą (lub lekarzem w trakcie specjalizacji z psychiatrii)
Terapia	Terapia zajęciowa, możliwość korzystania z warsztatów terapii zajęciowej
Jak się dostać	Wniosek w ośrodku pomocy społecznej, wywiad, decyzja gminy
Bez zgody osoby	Tylko na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego
Opłata	Mieszkaniec do 70% dochodu, rodzina powyżej progu, reszta gmina

Kogo przyjmuje taki DPS

Ustawa o pomocy społecznej wyróżnia DPS dla osób: w podeszłym wieku, przewlekle somatycznie chorych, przewlekle psychicznie chorych, dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie, dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, niepełnosprawnych fizycznie i uzależnionych od alkoholu. Osoba trafia do domu typu odpowiedniego do jej potrzeb – ocenia to ośrodek pomocy społecznej na podstawie wywiadu i dokumentacji medycznej.

W DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych mieszkają m.in. osoby z długotrwałymi zaburzeniami psychicznymi, które wymagają stałego wsparcia, pilnowania leczenia i pomocy w codziennym życiu. To nie jest szpital: DPS nie leczy w ostrej fazie choroby – wtedy właściwy jest oddział psychiatryczny.

Część rejestrów wojewodów podaje też, czy dom przyjmuje tylko kobiety albo tylko mężczyzn – to informacja, o którą warto zapytać przy wyborze.

Opieka i terapia – czego wymagają przepisy

Rozporządzenie w sprawie DPS wymaga, żeby w takim domu:

• mieszkańcy mieli kontakt z psychologiem i psychiatrą (albo lekarzem w trakcie specjalizacji z psychiatrii),
• wskaźnik zatrudnienia zespołu terapeutyczno-opiekuńczego wynosił co najmniej 0,5 etatu na mieszkańca (w DPS dla osób starszych – 0,4),
• prowadzona była terapia zajęciowa w pracowniach, z możliwością korzystania z warsztatów terapii zajęciowej,
• pracowały co najmniej 2 osoby na stanowisku pracownika socjalnego na 100 mieszkańców,
• personel przechodził szkolenia z praw mieszkańców i metod pracy.

Mieszkaniec z poważnymi zaburzeniami interakcji społecznych i komunikacji może – za swoją zgodą i gdy warunki pozwalają – mieszkać w pokoju jednoosobowym.

Szukasz DPS? Sprawdź domy pomocy społecznej w swojej okolicy – z adresem, telefonem i profilem domu.

Jak załatwić miejsce

1. Wniosek w ośrodku pomocy społecznej (OPS) w miejscu zamieszkania. Może go złożyć ktoś inny za zgodą osoby albo jej przedstawiciela ustawowego.
2. Wywiad środowiskowy – pracownik socjalny ocenia sytuację w domu. Zobacz wywiad środowiskowy do DPS.
3. Dokumenty medyczne – ośrodki zwykle proszą o zaświadczenie lekarskie i zaświadczenie od psychiatry. Zobacz zaświadczenie lekarskie do DPS.
4. Decyzja o skierowaniu i o opłacie – wydaje gmina.
5. Decyzja o umieszczeniu albo wpis na listę oczekujących – wydaje gmina lub powiat prowadzący dom. Gdy na najbliższy dom danego typu czeka się ponad 3 miesiące, można poprosić o skierowanie do domu z krótszym oczekiwaniem – kolejka do DPS.

Jeśli osoba jest ubezwłasnowolniona całkowicie, do wniosku dołącza się postanowienie sądu opiekuńczego zezwalające na skierowanie do DPS.

Gdy chory nie zgadza się na DPS

Do DPS kieruje się za zgodą osoby albo jej przedstawiciela ustawowego. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje jednak szczególną drogę dla osób, które wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie są zdolne do zaspokajania podstawowych potrzeb, nie mogą liczyć na opiekę innych osób i potrzebują stałej opieki.

• Gdy taka osoba albo jej przedstawiciel nie zgadza się na DPS, a brak opieki zagraża jej życiu – ośrodek pomocy społecznej występuje do sądu opiekuńczego.
• Gdy osoba nie jest zdolna do wyrażenia zgody – o umieszczeniu orzeka sąd.
• W DPS stan psychiczny takiej osoby bada się co najmniej raz na 6 miesięcy.

Szczegółowo opisujemy to w artykule umieszczenie w DPS bez zgody.

Wolność mieszkańca i jej ograniczenia

Mieszkaniec DPS może wychodzić poza dom – placówka może tylko ustalić zasady zgłaszania wyjść. Wyjątek dotyczy osoby z zaburzeniami psychicznymi, u której brak opieki zagraża życiu lub poważnie zagraża zdrowiu: dyrektor może ograniczyć jej samodzielne wychodzenie na podstawie zaświadczenia lekarza, na piśmie i najwyżej na 6 miesięcy. Informację wysyła do sądu opiekuńczego w ciągu 3 dni, a mieszkaniec, rodzina albo opiekun mogą złożyć wniosek o uchylenie ograniczenia – sąd rozpatruje go w ciągu 14 dni.

Ile kosztuje

Zasady są takie jak w każdym DPS: mieszkaniec płaci najwyżej 70% swojego dochodu, małżonek, dzieci i wnuki dopłacają tylko przy dochodach powyżej 300% kryterium, a resztę pokrywa gmina. Średni koszt utrzymania w konkretnym domu ogłasza co roku samorząd – zobacz ile kosztuje DPS.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o pomocy społecznej, art. 54–56, 59 i 61 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
• Rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej, § 6 i 8 (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 51)
• Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, art. 38–40 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 917)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.