Osobę leżącą przyjmują trzy rodzaje placówek: zakład opiekuńczo-leczniczy (ZOL) na NFZ, dom pomocy społecznej (DPS) i prywatny dom opieki. Gdy oprócz opieki potrzebne jest leczenie i stała obecność pielęgniarki – na przykład przy odleżynach, cewniku czy karmieniu przez zgłębnik – najlepszym miejscem jest zwykle ZOL. Gdy stan zdrowia jest stabilny, a potrzebna jest głównie pielęgnacja i pomoc w codziennych czynnościach, sprawdzi się DPS albo prywatny dom z dobrze przygotowanym personelem.
Porównanie
| ZOL / ZPO | DPS | Prywatny dom opieki | |
|---|---|---|---|
| Kryterium przyjęcia | 40 pkt lub mniej w skali Barthel, bez potrzeby leczenia w szpitalu | Potrzeba całodobowej opieki, decyzja gminy | Decyzja placówki |
| Opieka pielęgniarska | Całodobowa | Pielęgnacja w ramach usług opiekuńczych; pielęgniarka zależnie od domu | Zależnie od placówki |
| Leki i badania | Bez dopłat w koniecznym zakresie | Z recept, jak w domu | Z recept, jak w domu |
| Ile płaci pacjent | 250% najniższej emerytury, ale najwyżej 70% dochodu | Do 70% dochodu, resztę rodzina lub gmina | Cena z umowy |
| Jak się dostać | Skierowanie od lekarza z NFZ | Wniosek w ośrodku pomocy społecznej | Umowa z placówką |
ZOL – pierwszy wybór przy dużych potrzebach medycznych
Zakład opiekuńczo-leczniczy jest przeznaczony dla osób, które wymagają całodobowej pielęgnacji, rehabilitacji i kontynuacji leczenia. NFZ pokrywa opiekę lekarza i pielęgniarek, rehabilitację, leki i wyroby medyczne stosowane w zakładzie. Pacjent płaci tylko za wyżywienie i zakwaterowanie – od 1 marca 2026 r. najwyżej 4 946 zł miesięcznie i nie więcej niż 70% dochodu.
Warunek: wynik 40 punktów lub mniej w skali Barthel, która ocenia samodzielność w jedzeniu, myciu, poruszaniu się i innych czynnościach. Osoba całkowicie leżąca zwykle go spełnia, bo większość punktów skali dotyczy czynności, których nie jest w stanie wykonać sama. Do ZOL nie przyjmuje się osób, u których głównym powodem opieki jest zaawansowana choroba nowotworowa – dla nich właściwe jest hospicjum. Zobacz skala Barthel i co to jest ZOL.
Szukasz miejsca dla osoby leżącej? Sprawdź ZOL i domy opieki w swojej okolicy.
DPS – co mówią przepisy o osobach leżących
Rozporządzenie w sprawie DPS uwzględnia potrzeby osób leżących:
- pokój dla osób leżących może być najwyżej 4-osobowy (dla chodzących – 3-osobowy), co najmniej 6 m² na osobę,
- na każdym piętrze z pokojami mieszkalnymi musi być łazienka przystosowana do kąpieli osób leżących,
- dom ma system przyzywowo-alarmowy,
- mieszkańcy, którzy tego potrzebują, są karmieni, mogą jeść w pokoju, a podstawowe produkty i napoje są dostępne przez całą dobę.
Osoby przewlekle chore kieruje się zwykle do DPS dla osób przewlekle somatycznie chorych – tam wskaźnik zatrudnienia personelu opiekuńczego wynosi co najmniej 0,5 etatu na mieszkańca.
Prywatny dom opieki – na co zwrócić uwagę
Ustawa pozwala prywatnej placówce na pokoje 4-osobowe tylko dla osób leżących, wymaga budynku bez barier i – jeśli nie ma windy – pokoi na parterze. Wymaga też karmienia w razie potrzeby i pielęgnacji, także w chorobie. To jednak minimum – o rzeczywistą opiekę nad osobami leżącymi zapytaj konkretnie:
- Ilu opiekunów jest na zmianie w dzień i w nocy i ilu mieszkańców jest leżących?
- Jak często mieszkańcy są przekładani i czy jest to zapisywane?
- Jakie materace przeciwodleżynowe ma placówka?
- Czy jest podnośnik do przenoszenia osób leżących i wózek kąpielowy?
- Kto wykonuje opatrunki, zmienia cewnik, podaje leki – i czy jest pielęgniarka?
- Jak wygląda karmienie i pojenie – czy ktoś pilnuje, ile mieszkaniec zjadł i wypił?
- Czy przyjmujecie osoby z odleżynami i jak je leczycie?
Odleżyny – najważniejszy test jakości opieki
U osoby leżącej odleżyny mogą powstać szybko, gdy brakuje regularnej zmiany pozycji, dobrego materaca, higieny i odpowiedniego nawodnienia. Podczas odwiedzin sprawdzaj skórę na pośladkach, piętach, łopatkach i z tyłu głowy. Zaczerwienienie, które nie znika po odciążeniu miejsca, to sygnał, żeby porozmawiać z personelem i lekarzem. Jeśli placówka nie reaguje, zobacz zły dom opieki – sygnały ostrzegawcze.
Gdy osoba leżąca zostaje w domu
Nie każda rodzina wybiera placówkę. Jeśli bliska osoba zostaje w domu, możesz skorzystać z:
- pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej na NFZ – dla osób z 40 punktami lub mniej w skali Barthel, na skierowanie lekarza,
- usług opiekuńczych z ośrodka pomocy społecznej – zasady,
- sprzętu – łóżka z regulacją, materaca przeciwodleżynowego, podnośnika; część wyrobów medycznych można dostać z dofinansowaniem NFZ na zlecenie lekarza.
Gdy opieka w domu przestaje wystarczać, zobacz kiedy dom opieki – 10 sygnałów.
Podstawa prawna i źródła
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, § 4–10 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 250)
- Rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej, § 6 (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 51)
- Ustawa o pomocy społecznej, art. 54, 61 i 68 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 18 (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461)
Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Szukasz miejsca dla osoby leżącej?
Osobę leżącą przyjmuje najczęściej zakład opiekuńczo-leczniczy (na NFZ) albo dom opieki z całodobową opieką pielęgniarską. Wpisz miejscowość i porównaj placówki.
Przeczytaj też: Jak dostać skierowanie do ZOL · Skala Barthel