Dom opieki to przede wszystkim miejsce opieki, a nie leczenia. W domu pomocy społecznej (DPS) i prywatnym domu opieki mieszkaniec korzysta z lekarza rodzinnego i specjalistów na NFZ tak jak w domu, a placówka pomaga w dostępie do nich. Przepisy nie wymagają, żeby w każdym domu opieki przez całą dobę dyżurowała pielęgniarka. Stała opieka lekarza i pielęgniarek jest natomiast podstawą zakładu opiekuńczo-leczniczego (ZOL). Dlatego, jeśli bliska osoba wymaga dużo zabiegów pielęgniarskich, zapytaj o to konkretnie przed wyborem placówki.
Opieka medyczna w różnych placówkach
| DPS | Prywatny dom opieki | ZOL / ZPO | |
|---|---|---|---|
| Lekarz | Lekarz rodzinny mieszkańca (NFZ), dom pomaga w kontakcie | Lekarz rodzinny mieszkańca (NFZ), placówka pomaga w korzystaniu ze świadczeń | Lekarz zakładu w ramach NFZ |
| Pielęgniarka | Pielęgnacja jest częścią usług opiekuńczych; obecność pielęgniarki zależy od domu | Może być wśród personelu – przepisy jej nie wymagają | Całodobowa opieka pielęgniarska |
| Psycholog, psychiatra | Kontakt z psychologiem; w DPS dla osób psychicznie chorych i z niepełnosprawnością intelektualną – także z psychiatrą | Zależy od placówki | Świadczenia psychologa |
| Leki | Z recept lekarza; zasady podawania w regulaminie domu | Z recept lekarza; zasady w umowie | Zapewnia zakład bez dopłat |
| Rehabilitacja | Pomieszczenia do terapii i rehabilitacji | Zależy od placówki | Rehabilitacja ogólna |
DPS – co mówią przepisy
Rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej wymaga, żeby dom zapewniał usługi opiekuńcze, w tym pielęgnację, oraz pomoc w podstawowych czynnościach życiowych. Dom musi mieć system przyzywowo-alarmowy, pomieszczenia do terapii i rehabilitacji, a na każdym piętrze z pokojami – łazienkę przystosowaną do kąpieli osób leżących.
Mieszkańcy mają mieć kontakt z psychologiem, a w DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych, dorosłych i dzieci z niepełnosprawnością intelektualną oraz osób uzależnionych od alkoholu – także z psychiatrą. Personel opiekuńczy przechodzi szkolenie z pierwszej pomocy.
Lekarzem mieszkańca DPS jest zwykle lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) z umową z NFZ, u którego mieszkaniec złożył deklarację. Ustawa wymaga, żeby DPS umożliwiał i organizował mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych – w praktyce dom pomaga w umawianiu wizyt, dowozie do specjalistów i realizacji recept.
Lekarz rodzinny i leki po przeprowadzce
Leczenie mieszkańca DPS i prywatnego domu opieki odbywa się na zwykłych zasadach NFZ – placówka nie zastępuje lekarza rodzinnego. Po przeprowadzce zapytaj, z którą przychodnią POZ współpracuje placówka i czy lekarz przyjeżdża na wizyty.
- Deklaracja wyboru – mieszkaniec wybiera lekarza, pielęgniarkę i położną POZ; mogą pracować u różnych świadczeniodawców.
- Zmiana lekarza jest bezpłatna najwyżej dwa razy w roku kalendarzowym; za każdą kolejną płaci się 80 zł. Opłaty nie ma m.in. przy zmianie miejsca zamieszkania albo gdy przychodnia przestała udzielać świadczeń.
- Leki 65+ – osoba po 65. roku życia dostaje bezpłatnie leki i wyroby medyczne z wykazu ministra zdrowia, jeśli są refundowane i przepisane na receptę. System sam uwzględnia to uprawnienie na e-recepcie na podstawie wieku. Pozostałe leki są wydawane na zwykłych zasadach odpłatności.
- Kto kupuje leki – zapytaj w placówce, kto realizuje recepty, z czyich pieniędzy płaci i jak się z tego rozlicza.
W nocy i w święta pomocy udziela nocna i świąteczna opieka zdrowotna, a w nagłym zagrożeniu życia – pogotowie (112 albo 999).
Prywatny dom opieki – co mówią przepisy
Ustawa o pomocy społecznej wymaga od prywatnej placówki m.in. pielęgnacji – także w czasie choroby – oraz pomocy w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych. Placówka prowadzi dokumentację stanu zdrowia mieszkańca: zalecenia lekarskie i ewidencję świadczeń zdrowotnych udzielonych na jej terenie.
Personel opiekuńczy musi mieć kwalifikacje – może to być pielęgniarka, ale też opiekun medyczny, opiekun osoby starszej czy opiekunka środowiskowa. Przepisy wymagają co najmniej 1/3 etatu opiekuna na mieszkańca, ale nie wymagają całodobowej pielęgniarki. Dlatego zakres opieki pielęgniarskiej może się bardzo różnić między placówkami – zapytaj o niego wprost.
Szukasz miejsca dla osoby leżącej? Sprawdź ZOL i domy opieki w swojej okolicy.
ZOL – gdy potrzebna jest stała opieka pielęgniarska
Jeśli bliska osoba ma odleżyny, cewnik, jest karmiona przez zgłębnik, wymaga częstych opatrunków albo podawania leków w zastrzykach – to sygnał, że potrzebny może być zakład opiekuńczo-leczniczy. ZOL zapewnia opiekę lekarza i całodobową opiekę pielęgniarską, rehabilitację, leki i badania w koniecznym zakresie. Warunkiem jest 40 punktów lub mniej w skali Barthel. Zobacz co to jest ZOL.
Osoba, która mieszka w domu i spełnia to kryterium, może też dostać pielęgniarską opiekę długoterminową domową na NFZ – na skierowanie lekarza.
O co zapytać przed wyborem placówki
- Czy jest pielęgniarka, w jakich godzinach i czy jest w nocy?
- Kto podaje leki i jak są przechowywane?
- Jak wygląda współpraca z lekarzem rodzinnym – czy lekarz przyjeżdża do placówki?
- Co dzieje się w nagłej sytuacji w nocy – kto wzywa pogotowie, kto informuje rodzinę?
- Czy placówka przyjmuje osoby z cewnikiem, sondą, odleżynami, cukrzycą na insulinie?
- Czy jest rehabilitant i ile razy w tygodniu prowadzi zajęcia?
- Jak placówka zapobiega odleżynom u osób leżących – materace, przekładanie, dokumentowanie?
Więcej pytań znajdziesz w artykule pytania podczas wizyty.
Prawa mieszkańca jako pacjenta
Mieszkaniec każdej placówki ma prawa pacjenta: do informacji o swoim stanie zdrowia, do zgody na leczenie, do dokumentacji medycznej i do godności. Rodzina dostaje informacje medyczne wtedy, gdy mieszkaniec ją do tego upoważni. Warto zadbać o takie upoważnienie wcześniej – zobacz pełnomocnictwo od rodzica.
Podstawa prawna i źródła
- Rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej, § 5–6 (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 51)
- Ustawa o pomocy społecznej, art. 55 ust. 2, art. 68 i 68a (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
- Ustawa o podstawowej opiece zdrowotnej, art. 9–10 (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 515)
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 43a (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, § 4–5 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 250)
Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Szukasz miejsca dla osoby leżącej?
Osobę leżącą przyjmuje najczęściej zakład opiekuńczo-leczniczy (na NFZ) albo dom opieki z całodobową opieką pielęgniarską. Wpisz miejscowość i porównaj placówki.
Przeczytaj też: Jak dostać skierowanie do ZOL · Skala Barthel