Rodzinny dom pomocy to całodobowa opieka nad 3–8 osobami starszymi albo z niepełnosprawnością w domu jednorodzinnym, w którym mieszka prowadzący (albo który wynajmuje lub posiada organizacja pozarządowa). Nie potrzebujesz zezwolenia wojewody – podstawą jest umowa z gminą, która kieruje do Ciebie mieszkańców decyzją ośrodka pomocy społecznej i płaci za ich pobyt (razem z mieszkańcami i ich rodzinami). Dom musi spełnić wymagania rozporządzenia: pokoje najwyżej dwuosobowe, łazienka na 5 osób, zabezpieczenia przeciwpożarowe, obecność opiekuna przez całą dobę.
Rodzinny dom pomocy a prywatny dom opieki
| Rodzinny dom pomocy | Prywatny dom opieki | |
|---|---|---|
| Podstawa | umowa z gminą | zezwolenie wojewody |
| Liczba mieszkańców | 3–8 | bez górnej granicy poza limitem 100 osób w budynku |
| Kto kieruje mieszkańców | ośrodek pomocy społecznej, decyzją | rodzina zawiera umowę z placówką |
| Kto płaci | mieszkaniec (do 70% dochodu), rodzina, gmina | mieszkaniec lub rodzina |
| Budynek | dom jednorodzinny | budynek spełniający standardy art. 68 |
| Kontrola | OPS co najmniej raz na pół roku | wojewoda |
Kto może prowadzić rodzinny dom pomocy
- osoba fizyczna – w domu jednorodzinnym, którego jest właścicielem lub najemcą i w którym sama mieszka,
- organizacja pozarządowa (albo inny podmiot pożytku publicznego) działająca w zakresie pomocy społecznej – w domu, który posiada lub wynajmuje.
W jednym budynku może działać tylko jeden rodzinny dom pomocy. Przy najmie umowa powinna być zawarta na okres, który pozwala prowadzić dom stabilnie.
Usługi świadczy bezpośrednio prowadzący (albo osoba kierująca domem w organizacji). Może korzystać z pomocy innych osób – liczba pomagających powinna odpowiadać potrzebom mieszkańców, także w nocy.
Wymagania wobec domu
Pokoje:
- najwyżej dwuosobowe; jednoosobowy co najmniej 10 m², dwuosobowy co najmniej 8 m² na osobę,
- wyposażone w łóżko, szafę, stół, krzesła i szafkę nocną,
- zasadniczo na parterze; na piętrze tylko dla osób, które swobodnie chodzą po schodach, i przy dodatkowym wyjściu ewakuacyjnym.
Pomieszczenia wspólne:
- pokój dzienny z jadalnią,
- kuchnia dostępna dla mieszkańców,
- pomieszczenie do prania i suszenia,
- łazienka na najwyżej 5 osób (co najmniej jedna na kondygnacji z pokojami), toaleta na najwyżej 4 osoby.
Bezpieczeństwo pożarowe:
- autonomiczne czujki dymu we wszystkich pomieszczeniach (poza tymi o niskim ryzyku),
- czujki tlenku węgla tam, gdzie spala się paliwo,
- gaśnica 55A na każdej kondygnacji i 21A 40F w kuchni,
- oświetlenie ewakuacyjne na drogach ewakuacyjnych, regularne przeglądy.
Dostępność: budynek bez barier albo z rozwiązaniami, które je niwelują; przy pokojach na piętrze dla osób z ograniczoną sprawnością – urządzenia ułatwiające dostęp.
Prowadzisz dom opieki? Przejmij bezpłatny wpis swojej placówki i uzupełnij go o zdjęcia, cennik i wolne miejsca.
Jak założyć rodzinny dom pomocy – krok po kroku
- Rozmowa w gminie – zapytaj w ośrodku pomocy społecznej (albo centrum usług społecznych), czy gmina potrzebuje miejsc w rodzinnych domach pomocy i na jakich warunkach zawiera umowy.
- Przygotowanie domu – dostosuj pokoje, łazienki i zabezpieczenia do rozporządzenia.
- Umowa z gminą – określa m.in. miesięczne wydatki na pobyt jednej osoby, które są podstawą opłaty.
- Kierowanie mieszkańców – OPS wydaje decyzje o skierowaniu po wywiadzie i z zaświadczeniem lekarskim; przed decyzją uzgadnia z Tobą, czy zapewnisz właściwą opiekę.
- Codzienna opieka i dokumentacja – dokumentuj zakres usług świadczonych przez osoby pomagające.
Gmina może zawrzeć umowę także z rodzinnym domem pomocy w gminie sąsiedniej, jeśli u siebie nie ma takiego domu albo wystarczającej liczby miejsc.
Finansowanie – kto płaci
Opłatę za pobyt ustala OPS w decyzji, do wysokości wydatków z umowy z gminą. Płacą:
- mieszkaniec – najwyżej 70% dochodu,
- rodzina – przy dochodzie powyżej 300% kryterium,
- gmina – resztę.
Opłaty wpływają do gminy, która rozlicza się z Tobą na podstawie umowy.
Kontrola
Kierownik OPS kontroluje rodzinny dom pomocy co najmniej raz na pół roku, a po skardze – doraźnie. Sprawdza standard pomieszczeń, zakres usług, przeglądy sprzętu przeciwpożarowego i rozmawia z mieszkańcami i ich rodzinami. Z kontroli powstaje protokół, a w razie uchybień – zalecenia z terminem wykonania.
Przykład: Pani Elżbieta jest pielęgniarką na emeryturze i mieszka sama w dużym parterowym domu. Po rozmowie w OPS dostosowała cztery pokoje (dwa jedno- i dwa dwuosobowe), dobudowała drugą łazienkę i zamontowała czujki dymu. Gmina zawarła z nią umowę, a OPS skierował do niej pięć osób. Pomaga jej zatrudniona opiekunka, zwłaszcza w nocy i w weekendy.
O tym, jak rodzinny dom pomocy wygląda z perspektywy rodziny, piszemy w artykule rodzinny dom pomocy. Prywatny dom opieki z zezwoleniem wojewody opisujemy w artykule jak założyć dom opieki.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa o pomocy społecznej, art. 52 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2024 r. w sprawie rodzinnych domów pomocy (Dz.U. 2024 poz. 1129)
Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Prowadzisz dom opieki?
Twoja placówka jest już w katalogu NestorMedica – dane pochodzą z rejestru wojewody. Przejmij bezpłatny wpis i uzupełnij zdjęcia, cennik i wolne miejsca, żeby rodziny mogły do Ciebie dzwonić.