Otępienie naczyniowe – objawy, przebieg i jak opiekować się chorym

Otępienie naczyniowe (naczyniopochodne) powstaje w wyniku niedokrwienia mózgu – po jednym albo kilku udarach albo przy przewlekłym niedokrwieniu głębokich, podkorowych obszarów mózgu. Objawy zależą od tego, który obszar został uszkodzony. Choroba może postępować skokowo – pogorszenie po kolejnych epizodach niedokrwienia – albo powoli. Częściej rozwija się u osób z nadciśnieniem, cukrzycą, wysokim cholesterolem i migotaniem przedsionków, czyli czynnikami ryzyka udaru. Dlatego leczenie tych chorób zmniejsza ryzyko dalszego pogorszenia. Rozpoznanie stawia lekarz – potrzebne jest m.in. badanie neuropsychologiczne i obrazowanie mózgu.

Czym różni się od choroby Alzheimera

	Otępienie naczyniowe	Choroba Alzheimera
Przyczyna	niedokrwienie mózgu (udary, zmiany w małych naczyniach)	zmiany zwyrodnieniowe w mózgu
Początek	często po udarze, bywa nagły	powolny, niezauważalny
Przebieg	skokowy albo powolny	stopniowy, postępujący
Pierwsze objawy	często spowolnienie, trudności z planowaniem, zmiany nastroju, zaburzenia chodu	najczęściej kłopoty z pamięcią świeżych zdarzeń
Profilaktyka pogorszenia	leczenie nadciśnienia, cukrzycy, cholesterolu, migotania przedsionków	ograniczona

Często występują obie choroby naraz – mówi się wtedy o otępieniu mieszanym. Zobacz demencja starcza – objawy.

Typowe objawy

• spowolnienie myślenia i działania,
• trudności z planowaniem, organizacją, podejmowaniem decyzji,
• zmiany nastroju – apatia, depresja, drażliwość, płaczliwość,
• kłopoty z pamięcią (często mniej wyraźne na początku niż w chorobie Alzheimera),
• zaburzenia chodu, częstsze upadki, kłopoty z nietrzymaniem moczu,
• objawy po udarze – np. niedowład, zaburzenia mowy. Zobacz afazja po udarze.

Co może zrobić rodzina

1. Pilnuj leczenia czynników ryzyka – regularne przyjmowanie leków na nadciśnienie, cukrzycę, cholesterol i leków przeciwkrzepliwych, jeśli zostały zalecone. Zobacz nadciśnienie u seniora.
2. Mierz ciśnienie w domu i zapisuj wyniki dla lekarza.
3. Ruch i aktywność – spacery, ćwiczenia, zajęcia. Zobacz zajęcia dla osoby z demencją.
4. Obserwuj nagłe zmiany – nagłe pogorszenie mowy, siły, równowagi to może być kolejny udar – dzwoń na 112.
5. Zadbaj o bezpieczeństwo – zapobieganie upadkom. Zobacz upadki seniorów.

Przykład: pan Edmund (78 lat) po drugim udarze stał się wolniejszy, gubi się w opłatach, łatwo się denerwuje. Neurolog rozpoznał otępienie naczyniowe. Córka pilnuje leków na nadciśnienie i rozrzedzających krew, prowadzi z tatą codzienne spacery i zapisuje wyniki pomiarów ciśnienia. Przez kolejny rok stan taty jest stabilny.

Gdzie szukać pomocy

• Lekarz rodzinny, neurolog, geriatra – rozpoznanie i leczenie. Zobacz poradnia geriatryczna.
• Rehabilitacja po udarze – zobacz po udarze – co się należy.
• Wsparcie w domu i placówki – zobacz koszt opieki nad osobą z demencją i dom opieki po udarze.

Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuje lekarz.

Podstawa prawna i źródła

• Medycyna Praktyczna dla pacjentów – Otępienie naczyniopochodne
• Medycyna Praktyczna dla pacjentów – Otępienie

Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.