Umowa z OPS o odpłatności za DPS – co podpisuje rodzina i co, gdy odmówi

Gdy mieszkaniec DPS nie pokrywa pełnego kosztu pobytu, kolejni do opłaty są małżonek, dzieci i wnuki – ale tylko ci, których dochód przekracza 300% kryterium dochodowego. Z każdą taką osobą kierownik ośrodka pomocy społecznej (OPS) zawiera umowę o wysokości opłaty, biorąc pod uwagę jej dochody i możliwości. Po opłacie musi jej zostać co najmniej 300% kryterium. Jeśli członek rodziny odmówi podpisania umowy, opłatę ustala gmina w decyzji – a przy odmowie także wywiadu środowiskowego może to być cała brakująca kwota.

W skrócie

Pytanie	Odpowiedź
Kto podpisuje	Małżonek i zstępni (dzieci, wnuki) przed wstępnymi – z dochodem powyżej progu
Z kim	Z kierownikiem OPS (dyrektorem centrum usług społecznych)
Próg dochodowy	Powyżej 3 030 zł (osoba samotna) albo 2 469 zł na osobę w rodzinie
Ile musi zostać	Co najmniej 300% kryterium po zapłaceniu opłaty
Komu się płaci	Gminie, która skierowała do DPS; gmina przekazuje pieniądze do domu
Odmowa umowy	Opłata ustalana decyzją, z zachowaniem progu 300%
Odmowa umowy i wywiadu	Decyzja na całą brakującą kwotę, podzieloną między zobowiązanych

Kto i kiedy dopłaca

Za DPS płacą w kolejności:

1. mieszkaniec – najwyżej 70% swojego dochodu,
2. małżonek, zstępni przed wstępnymi – według umowy z OPS,
3. gmina – różnicę.

Rodzina dopłaca tylko wtedy, gdy mieszkaniec nie pokrywa pełnego kosztu. Dochód liczy się według zasad pomocy społecznej – z miesiąca przed wnioskiem, po odjęciu podatku, składek i płaconych alimentów. Szczegóły i progi w artykule czy rodzina musi płacić za DPS.

Jak ustala się kwotę w umowie

Kierownik OPS ustala wysokość opłaty, „biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości” członka rodziny. Granice wyznacza ustawa:

• osoba samotnie gospodarująca – dopłaca, gdy jej dochód przekracza 3 030 zł, i tak, by po opłacie zostało jej co najmniej tyle,
• osoba w rodzinie – dopłaca, gdy dochód na osobę przekracza 2 469 zł, i tak, by po opłacie na osobę zostało co najmniej tyle.

Przykład: Pan Marek mieszka sam i ma dochód 4 500 zł netto. Próg to 3 030 zł. Nadwyżka ponad próg wynosi około 1 470 zł – więcej nie może zapłacić, bo po opłacie musi mu zostać co najmniej kwota progu. Ostateczna kwota w umowie zależy od jego sytuacji i możliwości ocenionych w wywiadzie.

Gdy zobowiązanych jest kilka osób (np. rodzeństwo), OPS zawiera umowę z każdą z nich. Zmiana opłaty jednej osoby – np. po zwolnieniu – nie może zwiększyć opłat pozostałych.

Szukasz DPS? Sprawdź domy pomocy społecznej w swojej okolicy – z adresem, telefonem i profilem domu.

Co powinna zawierać umowa

Ustawa nie podaje wzoru umowy, ale warto sprawdzić, czy dokument zawiera:

• dane stron i mieszkańca DPS, nazwę domu,
• kwotę miesięcznej opłaty i termin płatności,
• rachunek, na który się wpłaca (gminy, nie domu),
• zasady zmiany opłaty przy zmianie dochodów albo kosztu utrzymania w domu,
• czas obowiązywania.

Poproś o projekt umowy przed podpisaniem i zapytaj o wszystko, co niejasne.

Gdy odmówisz podpisania umowy

• Odmowa umowy – gmina ustala Twoją opłatę w decyzji administracyjnej, z zachowaniem tych samych granic (próg 300% i to, co musi zostać po opłacie).
• Odmowa umowy i wywiadu środowiskowego – gmina może ustalić w decyzji opłatę równą całej różnicy między kosztem utrzymania w DPS a opłatą mieszkańca, podzieloną proporcjonalnie między zobowiązanych. W tej sytuacji przepis nie odwołuje się do progu 300%.

Od decyzji przysługuje odwołanie w 14 dni. Zobacz odwołanie od decyzji w sprawie DPS.

Gdy nie płacisz

Jeśli osoba zobowiązana nie płaci opłaty z umowy albo decyzji, gmina wnosi ją zastępczo, a potem ściąga w egzekucji administracyjnej. Należności przedawniają się po 3 latach od dnia, w którym decyzja ustalająca je stała się ostateczna. W szczególnie uzasadnionych przypadkach można prosić o odroczenie, raty albo umorzenie.

Zmiana i zwolnienie z opłaty

• Zmiana dochodów – zgłoś ją w OPS; opłata powinna zostać przeliczona.
• Zwolnienie – przy chorobie, bezrobociu, jednej pensji w rodzinie, płaceniu za innego członka rodziny w placówce, a obowiązkowo przy pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej. Zobacz zwolnienie z opłaty za DPS.

Mieszkańcom DPS wywiad środowiskowy aktualizuje się co najmniej raz na 12 miesięcy – to dobry moment na sprawdzenie, czy opłaty są nadal właściwe.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o pomocy społecznej, art. 8, 61, 62, 64, 103, 104, 106 i 107 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)

Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.