Zespół zachodzącego słońca (ang. sundowning) to nasilenie splątania, niepokoju i pobudzenia u osoby z demencją późnym popołudniem i wieczorem. Chory może chodzić w kółko, pakować się, mówić, że „musi iść do domu”, nie poznawać mieszkania, złościć się albo płakać. Sprzyjają temu zmęczenie, głód, ból, potrzeba skorzystania z toalety, półmrok i cienie, nuda albo nadmiar bodźców. Pomaga dobre światło przed zmierzchem, stały rytm dnia, spokojny ton i odwracanie uwagi. Jeśli niepokój pojawił się nagle albo bardzo się nasilił, trzeba wykluczyć infekcję, ból albo działanie leków – zgłoś to lekarzowi.
Co może wywoływać wieczorny niepokój
- Zmęczenie pod koniec dnia, zbyt mało albo zbyt dużo drzemek,
- głód, pragnienie, potrzeba toalety, której chory nie potrafi nazwać,
- ból – np. stawów, zaparcia, zęby. Zobacz ból u osoby z demencją,
- półmrok, cienie i odbicia w oknach i lustrach, które mogą przestraszyć,
- nadmiar bodźców – telewizor, goście, hałas – albo przeciwnie, nuda,
- kofeina i alkohol późnym popołudniem,
- infekcja albo nowy lek – zwłaszcza gdy niepokój pojawił się nagle. To może być majaczenie. Zobacz majaczenie u seniora.
Co pomaga – praktyczne sposoby
| Obszar | Co zrobić |
|---|---|
| Światło | zapal światło i zasłoń okna przed zmierzchem; zakryj lustra albo szyby, w których odbicia niepokoją |
| Rytm dnia | stałe pory wstawania, posiłków i snu; ruch i światło dzienne rano |
| Drzemki | krótkie i wcześnie – unikaj spania późnym popołudniem |
| Napoje | ogranicz kawę, mocną herbatę i alkohol po południu |
| Zajęcie | spokojna czynność wieczorem: składanie ręczników, album ze zdjęciami, ulubiona muzyka |
| Potrzeby | zaproponuj picie, przekąskę, toaletę; sprawdź, czy nie boli |
| Rozmowa | mów spokojnie, nie kłóć się, uspokajaj; odwracaj uwagę zamiast tłumaczyć |
Przykład: pani Maria (84 lata, choroba Alzheimera) każdego dnia około 17:00 zaczyna szukać torebki i mówi, że musi wracać do mamy. Córka zapala światło przed zmierzchem, zasłania okno, o 16:30 podaje herbatę bez kofeiny i ciastko, a potem razem składają pranie przy ulubionej muzyce. Niepokój nadal się zdarza, ale jest słabszy i krótszy.
Gdy chory chce „iść do domu”
Nie tłumacz, że już jest w domu – to zwykle nasila niepokój. Odnieś się do uczucia: „Tęsknisz za domem. Opowiedz mi o nim”. Potem zaproponuj coś przyjemnego. Jeśli chory chce wyjść, idźcie razem na krótki spacer – wracając, często uspokaja się sam. Zadbaj o bezpieczeństwo drzwi wejściowych i o to, by chory miał przy sobie kartkę z adresem i numerem telefonu. Zobacz błądzenie osoby z demencją.
Kiedy do lekarza
- niepokój pojawił się nagle albo bardzo się nasilił w ciągu dni,
- pojawiła się gorączka, ból, kłopoty z oddawaniem moczu,
- chory nie śpi w nocy i jest wyczerpany,
- jest agresywny i zagraża sobie lub innym,
- zmieniono leki niedawno.
Lekarz sprawdzi przyczyny, np. infekcję dróg moczowych, ból czy działania niepożądane leków. Leki uspokajające to ostateczność – mogą zwiększać ryzyko upadków i splątania. Decyzje o leczeniu podejmuje lekarz. Zobacz infekcja dróg moczowych u seniora i urojenia i agresja w demencji.
Wieczorny niepokój bywa wyczerpujący dla opiekuna. Zaplanuj sobie odpoczynek i skorzystaj z opieki wytchnieniowej.
Podstawa prawna i źródła
Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Szukasz opieki dla osoby z demencją?
Wpisz miejscowość – zobaczysz domy opieki, DPS i ZOL w okolicy. Dzwoniąc do placówki, zapytaj, czy przyjmuje osoby z demencją i jak dba o ich bezpieczeństwo.
Przeczytaj też: Dom opieki dla osoby z demencją · Pytania podczas wizyty