Gmina może kierować mieszkańców decyzją i płacić za ich pobyt tylko do domu pomocy społecznej (DPS). Prywatny dom opieki działający na podstawie zezwolenia na placówkę zapewniającą całodobową opiekę nie jest DPS-em – gmina nie wyda do niego decyzji o skierowaniu. Prywatny podmiot – także osoba fizyczna – może jednak uzyskać zezwolenie wojewody na prowadzenie DPS, jeśli spełni standard DPS. Wtedy, gdy w DPS gminnym lub powiatowym brakuje miejsc, gmina może kierować do niego mieszkańców, a wysokość opłaty za pobyt określa umowa gminy z prowadzącym dom. Organizacje pozarządowe i kościelne osoby prawne mogą też prowadzić DPS na zlecenie samorządu, z dotacją.
Dwa rodzaje zezwoleń
| Placówka zapewniająca całodobową opiekę | Dom pomocy społecznej (niepubliczny) | |
|---|---|---|
| Zezwolenie wojewody | na prowadzenie placówki | na prowadzenie DPS |
| Rejestr | rejestr placówek całodobowej opieki | rejestr DPS |
| Standard | wymagania ustawy dla placówek (m.in. 1/3 etatu opiekuna na mieszkańca) | standard DPS z rozporządzenia (m.in. zespół terapeutyczno-opiekuńczy, praca socjalna, plany wsparcia) |
| Kto przyjmuje mieszkańców | placówka – na podstawie umowy z mieszkańcem | placówka (umowa) albo gmina decyzją – gdy brakuje miejsc w DPS gminnym lub powiatowym, na podstawie umowy z gminą |
| Opłaty | umowa z mieszkańcem | umowa z mieszkańcem; przy kierowaniu przez gminę – opłata z umowy gminy, mieszkaniec płaci według zasad ustawy (do 70% dochodu), resztę rodzina albo gmina |
Wymagania dla prywatnych placówek opisujemy w artykułach zezwolenie wojewody na dom opieki i standardy domu opieki.
Prowadzisz dom opieki? Przejmij bezpłatny wpis swojej placówki i uzupełnij go o zdjęcia, cennik i wolne miejsca.
Umowa z gminą przy braku miejsc w DPS
Ustawa pozwala gminie kierować osoby do DPS, który nie jest prowadzony na zlecenie wójta (burmistrza, prezydenta) lub starosty, gdy brakuje miejsc w DPS o zasięgu gminnym lub powiatowym. Wtedy:
- gmina wydaje decyzję o skierowaniu i decyzję o opłacie mieszkańca,
- wysokość opłaty za pobyt w Twoim domu określa umowa gminy z Tobą,
- mieszkaniec płaci według zasad ustawy – do 70% swojego dochodu – a resztę dopłaca rodzina albo gmina.
Warunkiem jest status DPS – zezwolenie wojewody na prowadzenie domu pomocy społecznej i spełnienie standardu DPS. Zanim zaczniesz starania, zapytaj w ośrodku pomocy społecznej i powiatowym centrum pomocy rodzinie, czy w okolicy brakuje miejsc i czy gmina rozważa taką współpracę. Jak wygląda droga mieszkańca: kto płaci za DPS i ile kosztuje DPS.
DPS na zlecenie samorządu
Samorząd może zlecić prowadzenie DPS – i innych zadań pomocy społecznej – z dotacją, ale tylko organizacjom pozarządowym (fundacjom, stowarzyszeniom) i podmiotom wymienionym w ustawie o pożytku publicznym, m.in. kościelnym osobom prawnym. Zlecenie odbywa się zwykle w otwartym konkursie ofert. Spółka czy jednoosobowa firma nie może dostać takiego zlecenia, ale może utworzyć np. fundację, która wystartuje w konkursie.
Inne formy współpracy z gminą
- Rodzinny dom pomocy – dla 3–8 osób, prowadzony przez osobę fizyczną w jej domu albo przez organizację pozarządową, na podstawie umowy z gminą; nie wymaga zezwolenia wojewody. Zobacz jak założyć rodzinny dom pomocy.
- Usługi opiekuńcze w domu – gminy zlecają je organizacjom albo kupują od firm; zapytaj w OPS o zasady w Twojej gminie. Zobacz usługi opiekuńcze z MOPS.
- Opieka wytchnieniowa – gminy realizujące program mogą organizować pobyt całodobowy w placówkach zapewniających całodobową opiekę. Zobacz opieka wytchnieniowa.
- Ośrodki wsparcia – dzienne domy pomocy i podobne placówki dziennego pobytu, prowadzone przez gminę albo organizacje na jej zlecenie. Zobacz jak założyć dzienny dom opieki.
Krok po kroku – jeśli chcesz przyjmować osoby z OPS
- Sprawdź zapotrzebowanie – rozmowa w OPS i PCPR: czy są kolejki do DPS, jakie typy domów są potrzebne.
- Porównaj standardy – standard DPS jest bardziej wymagający niż standard placówki prywatnej (m.in. praca socjalna, terapia, indywidualne plany wsparcia).
- Złóż wniosek o zezwolenie na DPS do wojewody – z dokumentami o budynku, finansowaniu i kadrze.
- Ustal umowę z gminą – wysokość opłaty, zasady rozliczeń, nieobecności, wypowiedzenie.
- Zadbaj o informację – wpis DPS pojawia się w rejestrze wojewody; zaktualizuj też wizytówkę w katalogu. Zobacz jak przejąć wpis.
Przykład: Fundacja prowadzi dom opieki na 40 miejsc jako placówkę całodobową. W powiecie od dwóch lat brakuje miejsc w DPS. Zarząd fundacji porozmawiał z PCPR, dostosował dom do standardu DPS i uzyskał zezwolenie wojewody na prowadzenie domu pomocy społecznej. Gmina zawarła z fundacją umowę określającą opłatę za pobyt i kieruje do domu mieszkańców decyzjami, gdy w powiatowym DPS nie ma wolnych miejsc.
Szczegóły zawsze uzgadniaj z urzędem wojewódzkim, gminą i prawnikiem – ten artykuł opisuje ogólne zasady.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa o pomocy społecznej, art. 25, 52, 57, 58, 59, 61, 65 i 67 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 639)
- Rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 51)
Stan prawny na 30 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny – w sprawach indywidualnych rozstrzyga ośrodek pomocy społecznej, placówka albo prawnik.
Prowadzisz dom opieki?
Twoja placówka jest już w katalogu NestorMedica – dane pochodzą z rejestru wojewody. Przejmij bezpłatny wpis i uzupełnij zdjęcia, cennik i wolne miejsca, żeby rodziny mogły do Ciebie dzwonić.